‌نویسنده: محمد باغچقی

چکیده

برخی ادعا کرده اند وحدت به معنای شیعه کردن اهل سنت، و یا سنی شدن شیعیان است و به آنجا ختم خواهد شد. حال آنکه داعیه داران اتحاد مسلمین، همواره تصریح کرده اند وحدت و تقریب به معنای اخذ مشترکات است و لذا به هیچ وجه به معنای تغییر مذهب نمی باشد. در این نوشتار درنگی پیرامون این مهم سخن به میان خواهد آمد.

مقدمه

آذر ماه 1395 هجری شمسی بود که رهبر انقلاب (مدظله العالی) در بیاناتی حکیمانه فرمودند: «شیعه‌ی انگلیسی و سنّی آمریکایی مثل هم هستند؛ همه، دولبه‌ی یک قیچی هستند؛»[1] پرواضح روشن است این عبارت بدین معناست که شیعه انگلیسی و سنی آمریکایی از هنگامه پیدایش تاکنون، هر دو در خدمت اهداف استعمار بوده اند. به همین خاطر می بینیم هر دو جریان، با مفاهیمی نظیر «وحدت» به شدت مخالف بوده و باهدف آنکه امت اسلامی به سوی وحدت سوق پیدا نکنند، از حربه های تقریبا یکسانی در این راستا بهره جسته اند. و لذا مشاهده می شود هم شیعه انگلیسی و هم سنی آمریکایی، برای شکل گیری نفرت نسبت به مسئله وحدت، شبهات متحد الشکلی را در مسئله مزبور مطرح می کنند. به عنوان نمونه، شیعه انگلیسی برای ایجاد تنفر شیعیان نسبت به اتحاد مدعی آن می شود که در حقیقت شعار اتحاد موجب سنی شدن شیعیان خواهد شد. از سویی دیگر سنی آمریکایی نیز ادعا می کند شیعیان به جهت آنکه اهل سنت به سمت مذهب تشیع متمایل شوند، به این میزان بر وحدت، تاکید می کنند.[2]

حال سوالی که در این میان مطرح می شود این است که «آیا وحدت به معنای شیعه شدن اهل سنت و یا سنی شدن شیعیان است؟»؛

از آنجایی که به نظر می رسد چنین سوال مهمی از شبهات پربسامد برخی از مجامع دینی شیعیان یا اهل سنت به شمار می رود لذا در ادامه به صورت گذرا به این پرسش مهم پاسخ داده می شود. گفتنی است نگارنده برای پاسخ گویی بهتر به سوال مذکور، بحث را در دو ساحت مطرح خواهد کرد.

1: مروری بر عبارات داعیان «وحدت» در پاسخ به شبهه مزبور

با مراجعه به مکتوبات و سخنرانی های بسیاری از داعیه داران وحدت روشن می شود که آن بزرگواران بارها تاکید فرموده اند، وحدت به معنای شیعه شدن اهل سنت یا سنی شدن پیروان مذهب تشیع نمی باشد. در این بخش به برخی از تاکیدات موجود اشاره خواهد شد:

مقام معظم رهبری (مدظله العالی)

حضرت آیت الله خامنه ای (مدظله العالی) در عبارتی صریح به شبهه فوق الذکر اینگونه پاسخ می دهند: «اگر ما می گوییم که شیعه و سنی در کنار هم قرار بگیرند، یعنی شیعه، شیعه بماند؛ سنی هم سنی بماند. ما چه موقع به عالم تسنن گفته‌ایم که منظورمان از وحدت این است که شما شیعه بشوید؟! ما چنین چیزی نگفته‌ایم. هر کس خواست شیعه بشود، از طریق علمی و از راه مباحثات عالمانه شیعه بشود. آنها هم آزادند که بروند کار خودشان را بکنند. ما نمی‌گوییم شما مذهبت را عوض کن؛ ما می‌گوییم شیعه و سنی باید همیشه سر عقل باشند ـ همچنان که بحمدالله‌ در دوران انقلاب اسلامى در کشور ما مشاهده شد ـ و نگذارند دشمن از اختلافات اینها سوء استفاده کند؛»[3]

ایشان در بیانات دیگری نیز می فرمایند: «ما نمی‌گوییم که سُنی‌های عالَم بیایند شیعه بشوند، یا شیعه‌های عالَم، دست از عقیده‌شان بردارند. البته، اگر یک سُنی یا هر کسی تحقیق و تفحص کرد، عقیده‌اش هر چه شد، باید بر طبق عقیده و تحقیق خودش عمل کند. تکلیف او با خدایش است.»[4]

آیت الله مکارم شیرازی (دامت برکاته)

آیت الله مکارم شیرازی (دامت برکاته) نیز در تبیینی دقیق و صریحی در رابطه با معنای وحدت چنین فرموده اند: «معنی وحدت، رها کردن مذهب خود و پذیرفتن مذهب دیگران نیست، همچنین معنی وحدت این نیست که بگوییم ما (شیعیان) درصدی و سنی ها نیز مقداری کوتاه بیایند.»[5]

آیت الله محمد تقی مدرسی (دامت برکاته)

در عبارتی از آیت الله سید محمدتقی مدرسی (دامت برکاته) نیز می خوانیم: «وقتی ما می گوییم شیعه و سنی باید با هم وحدت داشته باشند این بدان معنی نیست که این 2 مذهب به خاطر وحدت، دست از اعتقادات مخصوص به مذهب خود بکشند بلکه مراد ما از وحدت ایجاد رابطه محبت آمیز، رابطه فداکارانه، همبستگی 2 مذهب بایکدیگر است.»[6]

بنابراین مشخص می شود در نگاه داعیه داران وحدت، این مسئله به معنای آنکه شیعه، سنی شود و یا سنی تغییر مذهب بدهد نیست؛

حال ممکن است سوال دیگری مطرح شود و آن سوال عبارت است از اینکه پس اگر وحدت به معنای تلاش برای تغییر مذهب پیروان مذاهب اسلامی نیست، پس دقیقا به چه معناست؟ در بخش بعد به این پرسش پاسخ داده خواهد شد.

2: تصریحات داعیه داران «وحدت» در خصوص معنای حقیقی وحدت

عمده نکته ای که در میان عبارات داعیان وحدت در خصوص معنای حقیقی واژه مزبور به چشم می خورد این است که مسلمین با هم نقاط اشتراک فراوانی دارند و وحدت به معنای تکیه بر این نقاط اشتراکی است. به برخی از تصریحات موجود در این باره اشاره می شود:

مقام معظم رهبری (دامت برکاته)

رهبر انقلاب (مدظله العالی) در تبیین معنای وحدت می فرمایند: «وحدت به معنای این است که با عقائد مختلف، شعب مختلف، مشترکات را بگیرند، موارد محل اختلاف را وسیلۀ برادرکشی و جنگ و دشمنی قرار ندهند؛ مسئلۀ وحدت این است.»[7]

شهید مطهری (ره)

شهید مطهری (ره) نیز در این باره چنین تصریح فرموده اند: «بديهى است كه منظور علماى روشنفكر اسلامى از وحدت اسلامى، حصر مذاهب به يك مذهب و يا اخذ مشتركات مذاهب و طرد مفترقات آنها- كه نه معقول و منطقى است و نه مطلوب و عملى- نيست. منظور اين دانشمندان متشكل شدن مسلمين است در يك صف در برابر دشمنان مشتركشان. اين دانشمندان مى‏گويند مسلمين مايه وفاقهاى بسيارى دارند كه مى‏تواند مبناى يك اتحاد محكم گردد.»[8]

آیت الله مکارم شیرازی (دامت برکاته)

در عبارات آیت الله مکارم شیرازی (دامت برکاته) نیز می خوانیم: «مراد از وحدت تمرکز بر روی مشترکات و عدم اهانت به مقدسات دیگران است، لذا باید پیامبر(صلی الله علیه وآله)، قرآن، اسلام و کعبه را مسائل مشترک خود قرار دهیم و بر اینها تکیه کنیم.»[9]

علامه مصباح یزدی (ره)

علامه مصباح یزدی (ره) نیز فرموده اند: «مقصود از وحدت فرقه‌های مختلف مسلمانان، و نیز مراد از ‌وحدت همۀ طوایفی که در یک کشور زندگی می‌کنند و نیز مقصود از وحدت جهانی، این است که ملاک‌های مشترکی شناسایی شوند، و این ملاک‌ها بیشتر کانون توجه قرار گیرند؛ تلاش‌ها معطوف به تقویت آنها شود و در برابر، عوامل اختلاف و دشمنی کم‌رنگ شوند. کسانی که در پی تحقق وحدت در اجتماع یا امّتی خاص هستند، باید این معنا را در دستور کار خویش قرار دهند؛ به‌ویژه زمانی که دشمنِ مشترکی، هستی همۀ آنها را تهدید کرده است.»[10]

 برهمین اساس مشخص می شود وحدت به معنای اخذ مشترکات موجود است.

جمع بندی

از مجموع مباحث این نوشتار روشن شد داعیه داران وحدت همواره تاکید فرموده اند که وحدت به معنای شیعه شدن اهل سنت و یا سنی شدن شیعیان نیست؛ بلکه این واژه مقدس به معنای اخذ مشترکات فراوانی است که در مذاهب اسلامی وجود دارد.

پی‌نوشت‌ها

[1] . سایت رسمی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی)، بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی در تاریخ 27 آذر 1395.

[2] . قفاری، ناصر بن عبدالله، مسئله التقریب بین اهل السنه و الشیعه، ج2، از ص177 تا 179، ریاض، دارطیبه، چاپ دوم، 1413ه‌ق.

[3] . سایت رسمی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی)، بیانات در دیدار جمعی از آزادگان و اقشار مختلف مردم در تاریخ 11 مهر 1369.

[4] . سایت رسمی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی)، بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در تاریخ 19 مهر 1368.

[5] بلیغ نیوز (خبرگزاری دفتر آیت الله مکارم شیرازی دامت برکاته)، بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (دامت برکاته) در درس خارج فقه، مسجد اعظم قم در 18 دی 1393.

[6] «ونحن عندما نقول وندعو الى الوحدة بين السنة والشيعة فان هذا لايعني ان يترك السني مذهبه، ويترك الشيعي مذهبه، ولا يعني ان يترك اي واحد منهم معتقداته وتقاليده، بل يعني ايجاد علاقة الحب، ورابطة الايثار، والتوحيد بين الطائفتين وهذه الرابطة تمتنها الايات القرآنية، وتنميها مفاهيم العقل الذي يجلبه» مدرسی، محمدتقی، علی طریق الوحده، ص22.

[7] . سایت رسمی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی)، دیدار با اقشار مختلف مردم در عید غدیر، 15 آذر 1388.

[8] مطهری، مرتضی، شش مقاله، ص212.

[9] بلیغ نیوز (خبرگزاری دفتر آیت الله مکارم شیرازی دامت برکاته)، بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (دامت برکاته) در درس خارج فقه، مسجد اعظم قم در 18 دی 1393.

[10] مصباح یزدی، محمدتقی، رساترین دادخواهی و روشنگری، ج1، ص36.