نویسنده: محمد باغچقی

چکیده

شاید بتوان ادعا کرد هیچ چیز همچون تفرقه، موجب کامیابی دشمنان در جهت نیل به اهداف شومشان نخواهد شد؛ از این رو بسیار طبیعی است که آنان برای ایجاد تفرقه در جهان اسلام به شدت تلاش نموده و حربه های متعددی را در این راستا به کار گیرند. چنانکه می توان سوء استفاده از نقاط ضعفی که در امت اسلامی وجود دارد، ممانعت از تمسک مسلمین به عوامل وحدت آفرین و همچنین طرح شایعات خلاف واقع را از جمله مهم ترین برنامه ها و حربه های دشمنان برای ایجاد تفرقه در جوامع اسلامی به شمار آورد. نظر به اهمیت تبیین این مباحث، نگارنده در مقاله پیش رو به تبیین سه حربه مذکور و البته تشریح برخی از مصادیق آنها می پردازد.

واژگان کلیدی: دشمن، تفرقه، شیعه، اهل سنت، امت اسلامی، وحدت، اتحاد.

مقدمه

به طور حتم، وحدت از جمله اوامر پرودگار حکیم است که عمل به آن، همچون سایر دستورات الهی، افزون بر آنکه موجب سعادت مسلمانان می شود، همچنین ضربات مهلکی را نیز بر پیکره دشمنان اسلام وارد می سازد و پرواضح است اگر آحاد امت متحد باشند، دشمنان در رسیدن به بسیاری از خواسته ها و اهداف شومشان ناکام خواهند ماند. برهمین اساس، از آنجایی که تفرقه مسلمین، تنها به سود بیگانگان و اجانب است، لذا آنان برای ایجاد تفرقه در جهان اسلام از هیچ تلاشی فروگذار نکرده و حربه های فراوانی را در این راستا به کار بسته اند. طبعا آشنایی با حربه ها و برنامه های تفرقه افکنانه دشمن، موجب مقابله بهتر با آن حربه ها خواهد شد، به همین جهت تگارنده در این نوشتار به برخی از مهم ترین برنامه ها و نقشه های دشمن در خصوص ایجاد تفرقه در جوامع اسلامی می پردازد.

دشمنان برای ایجاد تفرقه میان مسلمین چه حربه هایی را به کار می گیرند؟

همانطور که پیش تر گفته شد از آنجایی که وجود تفرقه در جهان اسلام، آورده و ثمرات فراوانی را برای دشمنان به دنبال دارد، لذا آنان برای ایجاد عداوت و اختلاف در میان آحاد امت از هیچ تلاشی فروگذار نکرده و در این راستا همانند شیطان، روشی گام به گام را دنبال و مرحله به مرحله برای نابودی وحدت جامعه پیش روی می کنند.[1]

از آنجایی که ذکر تمامی حربه ها و برنامه های تفرقه افکنانه دشمنان، نیازمند نوشته ای مفصل تر است، لذا در این بخش صرفا به نمونه هایی از این حربه ها اشاره می گردد.

1. سوء استفاده از نقاط ضعف موجود در امت اسلامی

یکی از اساسی ترین حربه های دشمنان اسلام جهت به وجود آوردن تفرقه و عداوت در میان مسلمین، دست گذاشتن روی نقاط ضعفی است که ظرفیت مناسبی برای ایجاد تفرقه ودشمنی محسوب می شوند. چنانکه رهبر شهید انقلاب (ره) در تبیین این حربه چنین فرموده اند: «نقاط ضعف را می‏شناسند؛ روی آن‏ها انگشت می‏گذارند برای ایجاد اختلاف. الآن هم به‏شدت مشغولند. البته دیگر اینجا مخصوص انگلیس‏ها نیست؛ سرویسهای اطلاعاتی و امنیتی اسرائیل و امریکا و همه هستند.»[2]

شهید آیت الله سید محمد باقر حکیم (ره) نیز این حربه را اینچنین تبیین کرده اند: «و یمکن ارجاع الاسباب الرئیسیه للخلاف الی الامور التالیه: ...2: النشاط المعادی للاسلام الذی یسعی للتخریب بین المسلمین و تمزیق صفوفهم من خلال اثاره الفتن و الترکیز علی نقاط الضعف و الاثاره و شراء ضمائر ذوی القلوب المریضه لتسخیرهم لاداء هذه المهمه»[3] یکی از عوامل اصلی پدید آمدن اختلاف عبارت است از: تلاش های دشمنان اسلام در برهم زدن صفوف مسلمانان از طریق برانگیختن فتنه ها و تاکید بر نقاط ضعف و حساسیت زا و یافتن اشخاص بیماردل برای اجرای این ماموریت؛

بنابراین دشمن در این راستا ابتدا افراد، گروه ها و تفکراتی که ظرفیت مناسبی برای ایجاد تفرقه به حساب می آیند را شناسایی می کند؛ پس آنگاه با حمایت و تحریک این نقاط ضعف، درصدد متفرق شدن مسلمین بر می آید؛

حال برای روشن تر شدن این حربه، به نمونه هایی از نقاط ضعف موجود در امت اسلامی که در این سالها مورد حمایت دشمن واقع شده اند، اشاره می شود:

نقطه ضعف اول: افراطی گری و تندروی های مذهبی

بدون تردید، افراطی گری و تندروی های مذهبی از جمله نقاط ضعف موجود در جهان اسلام بوده که ظرفیت فوق العاده ای را برای ایجاد عداوت و دشمنی در میان مسلمین دارا است. چنانکه همواره شاهد مخالفت جدی گروه های افراطی با مسئله وحدت و تقریب مسلمانان بوده ایم؛ از این رو بسیار طبیعی است که اجانب و بیگانگان روی این نقطه ضعف دست گذاشته و به جهت روشن کردن و شعله ور تر کردن آتش تفرقه در جهان اسلام درصدد افزایش تندروی ها برآیند و در این راستا از گروه های افراطی حمایت کنند. بایسته ذکر است برخی از برنامه های دشمن در جهت تقویت و افزایش افراطی گری در جوامع اسلامی عبارتند از:

1: ترویج غالی گری در میان شیعیان و ناصبی گری بین اهل سنت

پرواضح است رواج غالی گری در میان شیعیان و ناصبی گری در بین سنی مذهبان، منجر به افزایش تنش ها در جهان اسلام شده و لذا تماما به سود بیگانگان است و دقیقا به همین خاطر اجانب به صورت جدی، به دنبال ترویج این دو معضل در جوامع اسلامی بوده اند؛ چنانکه رهبر شهید انقلاب (ره) در این خصوص فرموده اند: «دشمن از هر دو طرف تلاش می‌کند؛ از یک طرف غالی‌گری و ناصبی‌گری را ترویج می‌کند و شیعه را در چشم سنّی، دشمن حقیقی معرفی میکند - بعضی از متحجّرین دینی هم متأسّفانه باور میکنند - از سوی دیگر شیعه را به اهانت به مقدّسات و ارزشهای سنّی وادار میکند. توطئۀ دشمن آن است که این دو مکتب را در مقابل هم قرار دهد.»[4]

2: رواج تکفیر

به طور حتم، تکفیر سایر مسلمین از جمله مصادیق افراطی گری به شمار می رود و موجب بروز عداوت و دشمنی در میان مسلمین خواهد شد؛ لذا دشمنان در این سالها همت خود را برای ترویج تکفیر نیز به کار بسته اند؛ آیت الله مکارم شیرازی (دامت برکاته) در این باره چنین تصریح کرده اند: «ترویج تکفیر از خطرناک‌ترین نقشه‌ها و فتنه‌انگیزی‌های دشمن بوده که هنوز خطر آن به صورت کامل از جامعه اسلامی رفع نشده است. توطئه‌ای که هم یکپارچگی امّت را هدف قرار داده و هم سعی در مخدوش کردن چهره رحمانی اسلام در جهان دارد. تبیین ابعاد اجتماعی این انحرافات فکری از وظایف بزرگان و اندیشمندان است.»[5]

3: حمایت مالی از کتب تفرقه افکن

یکی دیگر از معضلاتی که امروزه گروه های افراطی در جهان اسلام به وجود آورده اند، تالیف کتبی است که با هدف اهانت به پیروان سایر مذاهب به رشته تحریر درآمده اند. بدین سان که عده ای از درون شیعه، کتبی توهین آمیز علیه اهل سنت بنویسند، و برخی از سنی مذهبان نیز آثاری اهانت آمیز علیه شیعیان به نگارش درآورند؛ طبعا این معضل که به شعله ورتر شدن آتش تفرقه در میان مسلمین می انجامد، به سود دشمنان بوده و لذا مورد حمایت جدی آنان واقع شده است. شهید آیت الله خامنه ای (ره) این توطئه خطرناک را اینگونه تبیین کرده اند: «ما اطلاع داریم، بنده هم امروز اطلاع دارم، هم از گذشته اطلاع دارم که پولها دارد خرج می‏شود برای اینکه این‏ها کتاب‏ فحش و دشنام و تهمت بنویسند علیه‏ آن‏ها، آن‏ها کتاب‏ فحش و دشنام و تهمت بنویسند علیه‏ این‏ها؛ پول هر دو را هم یک مرکز می‏دهد؛ پول هر دو کتاب‏ و نشر هر دو کتاب از یک جیب خارج می‏شود. این‏ها هشداردهنده نیست؟ این‏ها را باید توجه کنند.»[6]

قائد شهید (ره) در فرمایش دیگری نیز به این حربه اینگونه اشاره می کنند: «در سطوح ملتها هم مسأله‏ی اختلافات فرقه‏ای و اختلافات شیعه و سنّی و اختلافات عقیدتی را مطرح کردند و افراد زیادی را واداشتند که با گرفتن مزد، علیه جمهوری اسلامی یا علیه تشیع یا علیه برخی از عقاید ملت مسلمان ایران، کتاب بنویسند و کتابهای زیادی نوشته شد. عدّه‏ای را هم وادار کردند با زبان خود آن‏ها، که به این کتابها و به این اشکالها و دشنام‏ها پاسخ دهند. متاسفانه هر دو طرف در این دام افتادند.»[7]

4: ترویج و حمایت از مناظرات تفرقه افکن

مناظره را می توان یکی از ابزار و وسیله های مفید و مهم برای شناساندن حق تلقی کرد. البته وسیله ای که اگر آدابش رعایت نشود، نه تنها موجب شناخت حق نمی شود، بلکه آسیب های جدی همچون لجاجت و عداوت را به دنبال خواهد داشت. چنانکه متاسفانه در این سالها بارها مشاهده کرده ایم برخی از کارشناسان مذهبی، در مناظرات با پیروان سایر مذاهب، به جای اثبات محترمانه حق، به اهانت و توهین نسبت به طرف مقابل خود روی آورده اند. بی تردید مناظرات هتاکان نیز به نفع دشمنان بوده و لذا در راستای ترویج این گونه مناظرات از هیچ تلاشی فرو گذار نکرده اند. شهید امام خامنه ای (ره) راجع به این توطئه عظیم دشمن نیز فرموده اند: «دعوا ایجاد کردن جز بَغضاء و جدائی و دشمنی هیچ اثر دیگری ندارد و این بغضاء و دشمنی و جدائی همان چیزی است که امروز آمریکا می‏خواهد، صهیونیست‏ها می‏خواهند و دارند برای آن تلاش می‏کنند. در یک کشور اروپایی غیر اسلامی دشمن تاریخی و بنیادین با کشورهای اسلامی، شما می‏بینید توی تلویزیونشان، مناظره‏ی شیعه‏ و سنی راه می‏اندازند. یکی را از شیعه دعوت می‏کنند، یکی را از سنی دعوت می‏کنند، که شما بیایید تو این تلویزیون باهم مناظره کنید. مقصودشان چیست؟ یک کشور مسیحی، یک کشور استعمارگر با سابقه‏ی سیاه، مناظره‏ی شیعه و سنی به چه مقصود راه می ا‏ندازد؟ می‏خواهد حقیقت معلوم بشود؟ می‏خواهد در بین مباحثه و مناظره، مستمعین و مخاطبانش حق را بفهمند؟ یا می‏خواهد از این گفتگوها و از آنچه که در خلال این گفتگوها ممکن است از کسی سر بزند، این آتش اختلاف را تشدید کند؟ نفت روی این آتش بریزد؟ این‏ها باید ما را بیدار کند. این‏ها باید ما را به خود بیاورد؛ باید هشیار بشویم.»[8]

با این همه مشخص شد فعالیت ها و تحرکات تندروهای مذهبی که موجب ایجاد تنش و درگیری در جهان اسلام می شود، ظرفیت فوق العاده ای دشمنان به شمار می رود و لذا استعمارگران، از این نقطه ضعف موجود در امت، به بهترین وجه ممکن استفاده می کند تا تفرقه و عداوت در میان مسلمین، فزونی یابد.

در بخش بعد به نقطه ضعف دوم اشاره می شود.

نقطه ضعف دوم: افراد دارای سوء فهم و تحلیل

یکی دیگر از نقاط امید آفرین برای بیگانگان در امت اسلامی، وجود افرادی است که دچار سوء فهم و تحلیل هستند. بدون شک، این افراد از بهترین ابزارهای دشمنان برای نیل به اهداف شومشان به شمار می روند. از این رو بیگانگان با شناخت دقیقی از ظرفیت این افراد، به بهترین وجه ممکن از چنین نقطه ضعفی نیز استفاده می کنند. در فرمایشی از امام شهید (ره) در این باره می خوانیم: «سوء تفاهم ها که دشمنان هم بشدت بر این سوءتفاهم‌ها دامن می زنند. افرادی هم متأسفانه بر اثر همین سوء فهم، سوء تحلیل، ندیدن نقشۀ کلی دشمن، بازیچۀ این بازی دشمن قرار می گیرند و دشمن از آنها استفاده می کند. گاهی یک انگیزۀ خیلی کوچک، انسانی را وادار می کند حرفی بزند، موضعی بگیرد، کاری بکند که دشمن در نقشۀ کلی خود از آن حرف استفاده می کند و شکاف را بین برادران زیاد می کند.»[9]

نقطه ضعف سوم: تعصبات نادرست قومیتی

در جهان اسلام، قومیت ها و نژادهای گوناگونی زندگی می کنند. طبعا هر کسی به قومیت خود تعصب دارد و عشق می ورزد. حال اگر این تعصبات به درستی مدیریت نشوند و تبدیل به صحنه ای برای فخر فروشی ها و اهانت به سایر قومیت ها و مسائلی از این دست گردند، قطعا شاهد افزایش تنش ها در میان مسلمین خواهیم بود؛ لذا تعصبات نادرست قومیتی که متاسفانه در میان جوامع اسلامی گاها وجود دارد، یکی دیگر از نقاط ضعفی به شمار می رود که دشمنان اسلام به جهت ایجاد تفرقه میان مسلمین بدان امید بسته و دامن می زنند. چنانکه شهید آیت الله خامنه ای (ره) در این خصوص می فرمایند: «ما در داخل کشور یک گُسلهایی داریم، گُسلهای قومی داریم، گُسلهای عقیدتی داریم، سنّی و شیعه داریم مثلًا فرض بفرمایید، گُسلهای جناحی داریم- همین جناحهایی که هست، که می‏بینید- این گُسلها تا مادامی که فعّال نشده، زلزله به وجود نمی‏آید؛ اشکالی هم ندارد. بودن اختلافات اشکالی ندارد. اگر چنانچه این گُسلها فعّال شد، آن‏وقت زلزله به وجود می‏آید؛ سعی دشمن در فعال کردن این گُسلها است؛ حواستان باشد. مرتّباً دارند بر آتش اختلافات می دمند برای اینکه آن را برافروخته‏تر و مشتعل‏تر بکنند؛»[10]

در فرمایشات آیت الله سبحانی (دامت برکاته) نیز در خصوص این حربه دشمن می خوانیم: «در قرن 19 برای ایجاد تفرقه میان مسلمانان و تقسیم کشور بزرگ اسلامی به کشورهای کوچک، مساله قومیت بار دیگر بر سر زبان ها افتاد و عوامل اجانب، به قومیت اصالت بخشیدند و به تحقیر دیگر نژادها پرداختند. در کشورهای عربی اندیشه «پان عربیسم» و در کشور عثمانی و ترکیه فعلی «پان ترکیسم» و در ایران «پان ایرانیسم» را زنده کردند و هر قومی، قوم دیگر را تحقیر کرد و خود را محور فضیلت و برتری دانست و هنوز هم این نعره جاهلی در بیشتر کشورهای اسلامی جنبه محوری دارد درحالی که اسلام با آن مبارزه کرده است.»[11]

آیت الله مکارم شیرازی (دامت برکاته) نیز راجع به دامن زدن دشمنان بر مباحث قومیتی چنین تصریح می کنند: «الان دشمنان اسلام در حال دامن زدن به مساله قومیت هستند. سالیان دراز روی قومیت و عربیت کار کردند و جمعیتی از مسلمانان را از همه مسلمانان جدا کردند. عربها در دنیا 150 میلیون هستند که از یک میلیارد مسلمان دنیا جدا شدند. زیرا شعار عربیت دادند و همین مساله سبب شد که فلسطین را از اسلام جدا کردند. فلسطینی که مساله اسلامی بود، تبدیل به مساله ای عربی شد و مواجه با شکست؛ اگر می گذاشتیم این قومیتها تحت الشعاع اسلام شود و اسلام حاکم بر همه نژادها شود، وضع مسلمانان و اتحاد و تقریب آنها با امروز فرق بسیار داشت.»[12]

تا به اینجا به سه نمونه از نقاط ضعف موجود در میان مسلمین که به جهت ایجاد تفرقه، مورد بهره وری دشمنان واقع شده اند، اشاره شد. بنابراین باید گفت: یکی از حربه های قطعی بیگانگان برای ایجاد تفرقه، استفاده از نقاط ضعفی است که در امت اسلامی وجود دارد.

حال نوبت به ذکر دومین حربه دشمنان می رسد که بخش بعد عهده دار تبیین این مهم است.

2. ممانعت از تمسک مسلمین به عوامل و عناصر وحدت آفرین

یکی دیگر از برنامه های حتمی دشمن برای ایجاد تفرقه در امت، این است که مانع تمسک مسلمانان به عناصر وحدت آفرین شود و یک به یک همه آن چیزهایی را که موجب ایجاد وحدت شده است را از کار می اندازد تا وحدت محقق نشود.[13] در ادامه به سه نمونه از این محورهای وحدت آفرین که دشمنان درصددند تا مسلمین حول آن محورها متحد نگردند، اشاره می شود:

محور اول: تمسک به ثقلین

راه تقریب و وحدت امت را پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) در حدیث ثقلین بیان فرموده اند: تمسک به قرآن و اهل بیت (علیهم السلام)؛ بدین سان که اگر همه مسلمین به قرآن و اهل بیت (علیهم السلام) تمسک کنند، متحد خواهند بود. به همین جهت دشمنان برای آنکه مانع اتحاد مسلمین شوند، از چنین تمسکی ممانعت می کنند.[14]

محور دوم: حج

حج، نیز به عنوان یکی دیگر از عناصر وحدت آفرین در جهان اسلام به حساب می آید. از این رو دشمنان برای آنکه به برکت برپایی حج، اتحاد در امت اسلامی محقق نشود، تمام تلاش خود را برای ایجاد اختلاف و دشمنی در ایام حج به کار گرفته اند.[15]

محور سوم: ولایت فقیه

درحقیقت، ولی فقیه افزون بر آنکه وحدت آفرین است، همچنین حافظ وحدت و محوری است که همه باید دور او گرد آیند؛ چنان‌که اگر مسلمین از حول او پراکنده شوند، امانی برای وحدت امت اسلامی باقی نمی‌ماند. از این رو دشمن بر آن است تا به هر طریق ممکن، این نقطة وحدت‌بخش را تضعیف کند تا بتواند امت اسلامی را تحت استعمار خود قرار دهد.^[16]

بنابراین روشن می شود که بیگانگان با هدف ایجاد تفرقه در جهان اسلام، افزون بر تحریک نقاط تفرقه افکن، همچنین تمام همت خود را به کار گرفته اند تا مسلمین دور محورها و عوامل وحدت آفرین گِرد هم جمع نشوند.

در بخش بعد به سومین حربه دشمنان نیز اشاره می گردد.

3. طرح ادعاهای دروغین و شایعات بی اساس

یکی دیگر از مهم ترین روش های دشمن برای ایجاد تفرقه و دشمنی در میان مسلمانان این است که مسلمین نسبت به یکدیگر بدبین شوند؛ از آنجایی که موثرین وسیله برای به وجود آمدن روحیه سوء ظن و بدبینی در جهان اسلام، طرح ادعاهای خلاف واقع و شایعات بی اساس است. به همین جهت در این سالها، این حربه نیز مورد استفاده دشمنان بوده است. چنانکه شهید امام خامنه ای (ره) در این خصوص فرموده اند: «برای اینکه این اختلاف را عمیق کنند. شایعات درست می‏کنند؛ با فلان مسئول یک کشور سنّی، طوری حرف می‏زنند که احساس کند شیعه به عنوان یک خطر دارد او را تهدید می‏کند. اینجا با جامعه‏ی شیعیان- مسئولان کشور شیعه و بقیه‏ی کشورهائی که در آن‏ها شیعه هستند- طوری حرف می‏زنند که احساس کنند اهل سنت دارند آن‏ها را تهدید می‏کنند و هستی و هویت آن‏ها را از بین می‏برند. کارشان این است. عین همین قضیه در تاریخ سابقه هم دارد، نمونه‏های مشخص و معینی ذکر شده است، ما هم در زمان خودمان داریم می‏بینیم. به فلان مسئول سنّی می‏گویند چه نشسته‏ای که از ایران آمدند چند تا روستا را در کشور تو شیعه کردند! اینجا هم می‏آیند و به بعضی از ما می‏گویند چه نشسته‏اید که آمدند چندتا روستا از کشور شما را سنّی کردند! این‏ها کار دشمن است. باید این را شناخت»[17] 

در فرمایش دیگری نیز از رهبر شهید (ره) در این باره می خوانیم: «بوقهای تبلیغاتی دشمن مانند همیشه فریاد خواهند کرد که ایران می‏خواهد دخالت کند، می‏خواهد مصر را شیعه کند، می‏خواهد ولایت فقیه را به مصر صادر کند و می‏خواهد و می‏خواهد ... این دروغها را سی سال است می‏گویند تا ملتهای ما را از یکدیگر جدا و از کمک یکدیگر محروم کنند و مزدوران آنها هم آن را تکرار می‏کنند. «یُوحِی بَعْضُهُمْ إِلی‏ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً وَ لَوْ شاءَ رَبُّک ما فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَ ما یفْتَرُونَ» (سوره انعام، آیه 112) با این ترفندها، هرگز وظائفی را که اسلام بر دوش ما گذاشته است رها نخواهیم کرد. و الله من وراء القصد.»[18] 

تا به اینجا نمونه هایی از حربه های دشمن برای ایجاد عداوت و دشمنی در میان آحاد امت ذکر شد؛ البته حربه های دشمن خیلی بیشتر از موارد فوق است؛ ولیکن به جهت رعایت اختصار به همین مقدار اکتفا می شود.

جمع بندی

بر اساس مباحثی که در این نوشتار گذشت، مشخص شد از آنجایی که وجود تفرقه در جهان اسلام، برای دشمنان، ثمرات فراوانی را به دنبال دارد لذا آنان برای دست یافتن به اهداف شوم خود، حربه های مختلفی را در جهت ایجاد تفرقه و عداوت بین مسلمانان به کار می بندند. سوء استفاده از نقاط ضعف موجود در امت اسلامی، ممانعت از تمسک مسلمین به عناصر وحدت آفرین و طرح ادعاها و شایعات خلاف واقع از جمله حربه های دشمن برای ایجاد تفرقه در میان پیروان مذاهب اسلامی به شمار می روند.