موانع بیگانگان در مسیر تمدن‌سازی اسلامی؛ تحلیل حمله به دوحه و ابعاد حقوقی و سیاسی آن

این مقاله بخشی از شماره دهم دوهفته‌نامه منادیان امت است. چنانچه تمایل به دانلود فایل pdf این شماره دارید اینجا کلیک فرمایید.

20 دی 1404, 15:24

در یک رویداد بی‌سابقه و خطرناک، جنگنده‌های رژیم صهیونیستی در روز سه‌شنبه، ۱۸ شهریور، با تجاوز به حریم هوایی قطر، به مقر حماس در دوحه، پایتخت این کشور حمله کردند. این حمله که در بحبوحۀ مذاکرات آتش‌بس و صلح صورت گرفت، با هدف ترور سران ارشد حماس، به ویژه خلیل الحیه و خالد مشعل، انجام شد. این تجاوز در یک محلۀ مسکونی، در نزدیکی مدارس و سفارتخانه‌ها رخ داد و منجر به شهادت یک نیروی امنیتی قطری و پنج عضو دفتر سیاسی حماس، از جمله فرزند خلیل الحیه، شد.[1] دولت قطر این اقدام را به‌شدت محکوم و آن را «تجاوزی غیرقانونی»، «خیانت» و «تروریسم دولتی» توصیف کرد. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر قطر، در سخنان خود تأکید کرد که این حمله، نقض آشکار قوانین بین‌المللی است و با هدف تضعیف تلاش‌های دیپلماتیک برای صلح صورت گرفته است. وی همچنین اعلام کرد که قطر حق پاسخ قاطع به این حمله را برای خود محفوظ می‌داند و یک تیم حقوقی برای پیگیری اقدامات قانونی لازم تشکیل داده است.[2] این حمله با محکومیت گسترده جهانی مواجه شد. شورای امنیت سازمان ملل اگرچه با اجماع آرا، این تجاوز را محکوم کرد حتی متحدان سنتی رژیم صهیونیستی، مانند ایالات متحده، بریتانیا و فرانسه نیز این اقدام را تقبیح کرده و نسبت به پیامدهای آن هشدار دادند، اما در کمال تعجب ضمن بیانیه‌ای صرفاً حمله به قطر محکوم شد و هیچ سخنی از مهاجم یا همان اسرائیل در این بیانیه دیده نمی‌شود.[3] با این حال، منابع متعددی اشاره می‌کنند که با وجود میزبانی قطر از پایگاه هوایی العدیدة، بزرگترین پایگاه هوایی آمریکا در منطقه، سامانۀ پدافندی آمریکا هیچ اقدامی برای دفاع از قطر انجام نداد و حتی هواپیماهای آمریکایی و انگلیسی به جنگنده‌های اسرائیلی سوخت‌رسانی کردند.[4] آمریکا تنها ده دقیقه پس از وقوع حمله، قطر را از آن مطلع کرد که این امر نشان‌دهندۀ عدم‌هماهنگی و بی‌اعتباری تضمین‌های امنیتی آمریکا است. هدیۀ قطر به ترامپ و سکوت ترامپ در قبال حملۀ اسرائیل روابط بین‌المللی در خاورمیانه همواره تحت‌تأثیر تحولات سیاسی و اقتصادی می‌باشد. در سال‌های اخیر،اهدای هدایای گران‌قیمت از سوی کشورهای عربی به مقامات آمریکایی و همکاری‌های امنیتی میان این کشورها مورد توجه قرار گرفته است. از سوی دیگر،حملۀ اسرائیل به دوحه و نقش آمریکا در این حمله، موضوع همکاری با غیرمسلمانان را برجسته کرد. امارات متحدۀ عربی در سفر ترامپ به این کشور، نشان "زاید" را که گران‌بهاترین نشان غیرنظامی این کشور است، به او اهدا کرد. این نشان که از طلای خالص ساخته شده، بین ۲۵۰ تا ۵۰۰ گرم وزن دارد و در جعبه‌ای نفیس تقدیم ترامپ شد. قطر نیز یک هواپیمای اختصاصی به ارزش ۴۰۰ میلیون دلار به ترامپ اهدا کرد. ترامپ این هدیه را "حرکتی سخاوتمندانه" خواند و رد کردن آن را "احمقانه" دانست، این هدایا در چارچوب تلاش کشورهای عربی برای تقویت روابط با آمریکا و تأثیرگذاری بر سیاست‌های این کشور صورت گرفته است. اهدای این هدایای گران‌قیمت می‌تواند نشان‌دهندۀ تلاش کشورهای عربی برای ایجاد شبکه‌ای از نفوذ در آمریکا باشد. براساس گزارش‌ها، کشورهایی مانند عربستان سعودی، قطر و امارات میلیون‌ها دلار برای لابی‌گری در آمریکا هزینه کرده‌اند تا سیاست‌های این کشور را به نفع خود تغییر دهند. حملۀ اسرائیل به دوحه، پایتخت قطر، نقش آمریکا در حمایت از این تهاجم را برجسته کرد. این حمله که با هدف ترور رهبران حماس انجام شد، با عدم فعال شدن سامانه‌های پدافندی قطر همراه بود. براساس گزارش‌های احتمالی، سامانه‌های پدافندی پاتریوت قطر که به دست آمریکا ساخته و نگهداری می‌شود، به‌طورعمدی توسط آمریکا غیرفعال شدند تا هواپیماهای اسرائیلی بتوانند بدون مانع به اهداف خود در دوحه حمله کنند. این سامانه‌ها دارای قابلیت "خاموشی از راه دور" هستند که به آمریکا اجازه می‌دهد در صورت لزوم آن‌ها را غیرفعال کند. همچنین،آمریکا با وجود آگاهی از نزدیک شدن هواپیماهای اسرائیلی، هیچ اقدامی برای دفاع از حریم هوایی قطر انجام نداد. این حمله منجر به کشته شدن یکی از نیروهای امنیتی قطر و زخمی شدن دو نفر دیگر شد. علاوه‌براین، حملۀ اسرائیل به دوحه اعتماد قطر به آمریکا را به‌عنوان متحد امنیتی خود زیر سؤال برد. پرش آیات و روایات آیات قرآن و روایات اسلامی به صراحت دربارۀ همکاری با غیرمسلمانان و خطرات احتمالی آن هشدار می‌دهند. این آموزه‌ها می‌توانند مبنایی برای تحلیل روابط کشورهای اسلامی با قدرت‌های غیرمسلمان باشند. قرآن کریم به صراحت بیان می‌کند که یهود و نصاری هرگز از مسلمانان راضی نخواهند شد مگر اینکه مسلمانان از آیین آنان پیروی کنند: «وَلَن تَرْضَى عَنكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ».[5] این آیه نشان می‌دهد که دشمنی کفار با مسلمانان ذاتی است و تنها با ترک اسلام و پیروی از آیین آنان راضی می‌شوند. قرآن مسلمانان را از دوستی با کفار برحذر می‌دارد و می‌فرماید: «وَدُّواْ لَوْ تَكْفُرُونَ كَمَا كَفَرُواْ فَتَكُونُونَ سَوَاءً فَلَا تَتَّخِذُواْ مِنْهُمْ أَوْلِيَاءَ .[6] این آیه تأکید می‌کند که کفار آرزو می‌کنند مسلمانان نیز مانند آنان کافر شوند تا با هم برابر باشند؛ بنابراین،مسلمانان نباید آنان را به‌عنوان دوست و ولی خود انتخاب کنند. اصل "نفی سبیل" یکی از اصول مهم اسلامی است که براساس آیۀ «وَلَن يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا»[7] استوار است. این آیه بیان می‌کند که خداوند هرگز برای کافران راه تسلطی بر مؤمنان قرار نداده است. براین‌اساس، هرگونه رابطه‌ای که منجر به سلطۀ کفار بر مسلمانان شود، ممنوع است. پیامدهای راهبردی و چشم‌انداز آینده حمله به قطر، فراتر از یک رویداد نظامی، دارای پیامدهای راهبردی عمیقی برای منطقه و کل جهان اسلام است. این حمله، به‌طور عملی «چتر امنیتی» آمریکا در منطقه را بی‌اعتبار کرد. این اقدام پیامی به دیگر کشورهای منطقه، به‌ویژه متحدان آمریکاست که هیچ سرزمین یا روابط دیپلماتیکی مصون از حملات اسرائیل نیست و حتی روابط نزدیک با واشنگتن نیز تضمین‌کنندۀ امنیت آن‌ها نخواهد بود. این امر می‌تواند موجب تجدید نظر کشورهای منطقه در ائتلاف‌های خود شود. از منظر دیگر، این حمله می‌تواند یک نقطه عطف باشد. این اقدام پتانسیل ایجاد یک جبهۀ مشترک اسلامی را دارد؛ زیرا تجاوز به یک کشور عربی، تجاوز به همۀ امت اسلامی تلقی می‌شود. این رویداد قادر است معادلات منطقه را از محور ضدایرانی به محور ضداسرائیلی تغییر دهد. این حمله به وحدت امت اسلامی بازمی‌گردد. حمایت کشورهای عربی و اسلامی از قطر، نشان‌دهندۀ این است که با وجود اختلافات، یک حس مشترک علیه تجاوز به حاکمیت اسلامی وجود دارد که می‌تواند به‌عنوان پایه‌ای برای شکل‌گیری یک جبهۀ واحد در برابر تجاوزات آتی به کار گرفته شود.

‌پی‌نوشت‌ها

[1] . https://B2n.ir/tp4314 [2]. https://B2n.ir/pt9300 [3] . https://B2n.ir/ey6582 [4] . https://B2n.ir/ey6582 [5]. سورۀ بقره، آیۀ 120. [6]. سورۀ نساء، آیۀ 89. [7]. سورۀ نساء، آیۀ 141.