مکانیزم ماشه یا «اسنپ‌بک»، یک سازوکار پیش‌بینی‌شده در نامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل است که به اعضای برجام (آمریکا، ترویکای اروپا، روسیه و چین) اجازه می‌دهد در صورت قطع‌ همکاری ازسوی ایران، همه تحریم‌های پیشین شورای امنیت را به‌صورت خودکار و بدون نیاز به بازخوانی مجدد بازگردانند.[1] فعال‌سازی این مکانیسم به‌عنوان یک اهرم فشار قوی علیه ایران شناخته می‌شود.

درخصوص پیام‌های اقتصادی این مکانیسم، دو دیدگاه متناقض وجود دارد. تحلیل‌گران معتقدند که تحریم‌های سازمان ملل می‌تواند منجر به کاهش ارزش ریالی و کاهش ارزش دارایی‌های ایران در بانک‌های خارجی و خروج شرکت‌های بین‌المللی شود. در نقطۀ قابل، برخی از مقامات جمهوری اسلامی ایران استدلال می‌کنند که ازآنجاکه اعظم تحریم‌های نفتی، مالی و بانکی پیشتر از این توسط آمریکا و پس از خروج از برجام إعمال شده است، فعال‌سازی مکانیزم ماشه اثر اقتصادی «محسوس و مستقیمی» بر شرایط فعلی کشور نخواهد داشت.[2]

پیامدهای امنیتی و پاسخ راهبردی ایران

فعال‌سازی این سازوکار، ایران را بار دیگر ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد و ماده ۴۱ آن قرار می‌دهد.[3] معاون حقوقی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که اروپایی‌ها خود سال‌هاست که به مفاد برجامی خود عمل نکرده و حتی تحریم‌هایی علیه ایران إعمال کرده‌اند. این موضع حقوقی، با یک واکنش راهبردی چندوجهی تکمیل شده است؛ درحالی‌که جمهوری اسلامی ایران برای جلوگیری از فعال‌سازی کامل مکانیسم تعهدات خود درقبال برجام را ادامه می‌دهد، کشورهای اروپایی را به خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) و تقویت قدرت‌های خود ازطریق همکاری با قدرت‌هایی مانند روسیه و چین تهدید کرده است. این واکنش نشان می‌دهد که ایران به یک تهدید استراتژیک، پاسخی استراتژیک داده است.