به‌محض تصدی قدرت توسط ابومحمد الجولانی (احمد شرع)، سوریه در مسیر واگذاری تدریجی مؤلفه حاکمیت و امنیت ملی افتاد: از گشودن کانال‌های محرمانه با تل‌آویو و اعلام آمادگی برای عادی‌سازی، تا از‌دست‌دادن کنترل جنوب و شمال کشور و فروغلتیدن در هرج‌و‌مرجی که هم اسرائیل و هم ترکیه از آن بهره‌برداری کرده‌اند. ضعف ساختاری دولت انتقالیِ جولانی و چنددستگی درون ائتلاف‌های مسلح، این روند را شتاب بخشیده است.

در ادامه به نمونه‌هایی از این وادادگی اشاره خواهد شد:

۱. تماس مستقیم و غیرمستقیم با اسرائیل

• دیدار در باکو: نشست وزیر خارجه جولانی با هیئت اسرائیلی، تحت پوشش «مذاکرات انرژی» صورت گرفت که تل‌آویو آن‌ را «گامی در مسیر سازش» توصیف کرد.[1]
• مذاکره در پاریس: جلسه رُودَررُو به میزبانی آمریکا برای «کاهش تنش جنوب سوریه» که در آن هیئت سوری مدعی تأکید بر «تمامیت ارضی» است، اما جزئیات نشان از گفت‌وگوی صلح دارد.[2]
• دیدار ابوظبی: ملاقات جولانی با رئیس شورای امنیت داخلی اسرائیل در حاشیه سفر به امارات که در آن «همکاری امنیتی آینده» علیه تهدیدات مشترک اعلام شده است.[3]
• ملاقات در ریاض: ملاقات ابومحمد جولانی با دونالد ترامپ که با حضور محمد بن سلمان و با مشارکت ویدئویی اردوغان برگزار شد. این دیدار که پس از سال‌ها قطع رابطه مستقیم میان واشنگتن و دمشق انجام شد، نماد چرخشی اساسی در سیاست سوریه تحت رهبری جولانی بود. بنا به بیانیه‌های متعدد، ترامپ در این نشست خواستار پیوستن سوریه به پیمان ابراهیم و عادی‌سازی رابطه با اسرائیل، اخراج تروریست‌های خارجی و فلسطینی از سوریه، کمک به آمریکا برای جلوگیری از احیای داعش و پذیرش مسئولیت زندان‌های داعشی شمال شرق شد و درمقابل، وعده لغو تحریم‌های سخت آمریکا علیه سوریه مطرح گردید. این ملاقات از طرف رسانه‌های عبری و عربی به‌عنوان نشانۀ بارز وادادگی و تغییر استراتژیک در سیاست‌های حاکمیت جدید سوریه تفسیر شده است.[4]

2. اعلام آمادگی برای عادی‌سازی

• جولانی در گفت‌وگو با جویش ژورنال و رسانه‌های عربی تصریح کرد که «ما خواهان روابط عادی با اسرائیل هستیم»، البته به‌شرط توقف بمباران و مذاکره درباره جولان.[5]
• گزارش‌های عبری و عربی از تدوین «طرح صلح تا پایان ۲۰۲۵» سخن می‌گویند که خود نخستین گام به‌رسمیت شناختن ماندگاری اسرائیل در بخشی از بلندی‌های جولان است.[6]

3. فروپاشی حاکمیت سرزمینی

الف) جنوب: درگیری‌های سویدا

• درگیری‌های خونین میان شبه‌نظامیان دروزی و قبایل بدوی، با مداخله ارتش سوریه و سپس حملات سنگین اسرائیل به دمشق و سویدا، بیش از ۱۰۰۰ کشته برجا گذاشت و نهایتاً با اعلام استقلال استان سویدا پایان یافت.[7]
• با فشار تل‌آویو، نیروهای دولتی ناچار به عقب‌نشینی شدند و جولانی «امنیت دروزی‌ها» را به بزرگان محلی واگذار کرد. تحلیل‌ها این رخداد را احیای پروژه قدیمی تجزیه جنوب به‌نفع منطقه حائل اسرائیل دانستند.[8]

ب) شمال: نفوذ ترکیه

• ترکیه پس از پیروزی جولانی، عملیات‌های «شاخه زیتون» و «چشمه صلح» را ازسر گرفت و نیمی از منبج و مناطق مرزی را اشغال کرد. سفر فوری جولانی به آنکارا و توافق بر سر «حمایت نظامی و آموزشی» موقعیت ترکیه را تثبیت نمود.[9]
• کردهای سوریه نسبت به «فروپاشی هرگونه گفت‌وگو» هشدار داده‌اند و گزارش‌ها از احتمال تجزیه عملی شمال حکایت دارد.[10]

4. ضعف مدیریت و بن‌بست حکمرانی

• اقتصاد فروپاشیده: عربستان وعده سرمایه‌گذاری میلیاردی را به سوریه داده است؛ اما وام‌هایش مشروط به «اصلاحات مطلوب ریاض» است.[11]
• نقض حقوق بشر: اعدام‌های میدانی در ساحل علوی‌نشین، غارت در سویدا و آزادسازی زندانیان داعش از حلب چهره دولت را بیش از پیش تخریب کرد.[12]

5. اختلافات و شورش‌های درونی

• کردهای SDF خواستار «فدرالیسم واقعی» شده و تحویل سلاح به جولانی را ناممکن خواندند و عشایر بدویِ هم‌پیمان با جولانی در سویدا پس از عقب‌نشینی ارتش، از اجرای آتش‌بس سر باز زدند و درگیری را از سر گرفتند.

• پی‌آمدِ ائتلاف تاکتیکی جولانی با بازیگران خارجی و سرکوب داخلی، تضعیف بی‌سابقه اقتدار دولت مرکزی بوده است.
• اسرائیل با بهره‌گیری از خلأ قدرت، عملاً شعاع نفوذ نظامی خود را تا ۲۰ کیلومتری دمشق گسترش داد و جولان را در مذاکرات صلح دست‌بالا گرفت.
  • ترکیه با چراغ سبز دمشقِ جدید، کمربند امنیتی شمال را عمق بخشیده و کارت کردها را برای امتیازگیری نگه داشت.
  • دروزی‌ها، کردها و قبایل سنّیِ جنوب، هر یک حامی خارجی یافته و منطق ایالتی بر کشور سایه افکنده است.

بنابراین در صورت استمرار این روند، سوریه ناگزیر به یکی از سه سناریو خواهد شد:

• صلح اجباری با اسرائیل و تثبیت مرزهای جدید آمریکا/اسرائیل، و درنتیجه پایان مخاصمه نظامی و رسمیت‌یافتن وضع موجود؛
• تجزیه به سه منطقه (شمال ترک، مرکز سنی، جنوب دروزی) که در این صورت از دولت مرکزی تنها اسمی باقی می‌ماند؛
• بازگشت به مقاومتِ متمرکز علیه اشغال، که در این صورت نیز محور مقاومت، مستلزم فروپاشی دولت جولانی است.