نویسنده: محمد باغچقی

چکیده

قاضی احمد الزین (عالم اهل سنت معاصر لبنانی)، از جمله عالمان و اندیشمندان مسلمانی است که شجاعانه زیست و شجاعت و البته بصیرت مثال زدنی اش موجب اتخاذ مواضعی شد که طبعا از مجموع سیره زندگانیش و مواضع ارزشمندش می توان او را به عنوان الگویی برای علمای جهان اسلام قلمداد نمود. به یقین ذکر آراء تمدنی آن عالم بصیر و شجاع برای امت مفید فایده خواهد بود لذا نگارنده در نوشتار حاضر، نمونه هایی از این آراء را تبیین می کند.

واژگان کلیدی:

شیخ احمد الزین، اهل سنت، تمدن نوین اسلامی، انقلاب اسلامی، ولایت فقیه، استکبارستیز، لبنان، حزب الله، امت اسلامی، فلسطین.

مقدمه

در جهان اسلام، عالمان بسیاری زیسته و هر یک به سهم خود در راستای اعتلای مبانی نورانی دین مبین اسلام و تحقق تمدن اسلامی کوشیده اند. بدون تردید در این میان برخی از علما، بیش از دیگران نقش آفرین بوده و لذا آن بزرگواران را می توان سرآمد روزگارشان تلقی کرد. بدین سان که عده ای از این عالمان مجاهد، به جهت درک صحیح شرایط عصر خود، ضمن تاکید فراوان بر مصالح امت (اموری نظیر وحدت و دفاع از جبهه مقاومت)، همچنین بدون هیچ واهمه و ترسی، در خط مقدم مبارزه با استکبار نیز قرار داشته اند. به عنوان نمونه مرحوم شیخ احمد الزین از جمله این عالمان به شمار می رود که ضمن آنکه او را می توان داعیه دار حقیقی وحدت مسلمین محسوب کرد، همچنین با مرور آراء و نظراتش در می یابیم که آن بزرگوار تا آخر عمرش، هیچ گاه از یاری جبهه مقاومت و انقلاب اسلامی ایران و مبارزه با استکبار جهانی دست برنداشت.

بایسته ذکر است این عالم معاصر اهل سنت همانند سایر سنی مذهبان به اهل بیت (علیهم السلام) عشق می ورزید و عبارات متعددی از او در این خصوص به یادگار مانده است.

به هر حال از مجموع سخنان و مکتوبات شیخ احمد الزین می توان او را الگویی مناسب برای عالمان جهان اسلام به حساب آورد. به سخنی دیگر اگر تمامی عالمان مسلمان، در دعوت امت به سوی وحدت و دفاع از جبهه مقاومت همانند قاضی احمد الزین عمل کنند و همچون او استکبارستیز باشند، به طور حتم تمدن نوین اسلامی محقق می گردد.

از این رو نگارنده در نوشتار پیش رو ضمن مروری بر زندگانی این عالم برجسته اهل سنت، همچنین بر نمونه هایی از آراء مهم و مفید او اشاره خواهد کرد.

مروری گذرا بر زندگانی شیخ احمد الزین

قاضی شیخ احمد توفیق عزالدین الزین در سال 1933م در شهر صیدا[1] متولد شد. او در مدارس این شهر درس خواند و نهایتا مدرک دیپلم خود را دریافت کرد.

احمد الزین در سال 1953م راهی مصر شد و به تحصیل در دانشکده شریعت الازهر پرداخت و پس از 6 سال مجوز قضاوت را اخذ نمود و پس آنگاه در سال 1960م به لبنان بازگشت و افزون به تدریس در دانشکده مقاصد اسلامی شهر صیدا، همچنین بیش از 60 سال امامت مسجد جامع «عمری کبیر» این شهر را عهده دار بود. بایسته ذکر است خطبه های مستمر آن عالم بزرگوار در دعوت به مقاومت علیه اشغالگران و مستکبران سبب شد تا رژیم صهیونیستی به آزار و اذیت او بپردازد ولیکن این فشارها ذره ای موجب نشد که ایشان از مواضع به حق خود دست بردارد و یا عقب نشینی کند.

شیخ احمد الزین در سال 1967م به عنوان قاضی شرع در حاصبیا[2] منصوب شد و سپس در سال 1974م به دادگاه شرعی زادگاهش (صیدا) انتقال یافت و 27 سال (یعنی تا سال 2001م) عهده دار منصب قضاوت شرعی در شهر صیدا بود.

شیخ پس از بازنشستگی نیز ذره ای از فعالیت های اجتماعی و سیاسی اش عقب ننشست و ریاست نهاد ارزشمند «تجمع علماء لبنان» را با قدرت برعهده داشت. تا اینکه در 2 مارس 2021م در 88 سالگی از دنیا رفت.[3]

گفتنی است در پی ارتحال این عالم معاصر اهل سنت، بسیاری از عالمان، اندیشمندان و مسوولان کشورهای اسلامی با صدور پیام های جداگانه ای، این حادثه را تسلیت گفتند. چنانکه رهبر شهید انقلاب حضرت آیت الله سید علی حسینی خامنه ای (ره) پیام تسلیتی صادر فرمودند که در متن این پیام خطاب به شهید سید حسن نصرالله (ره) چنین آمده است:
«خبر درگذشت عالم مجاهد قاضی شیخ احمد الزین رئیس هیئت امنای تجمع علمای مسلمین در لبنان را دریافت کردم. وظیفه‌ی خود میدانم این حادثه‌ی مولمه را به علمای معزز و بازماندگان و ارادتمندان و شاگردان ایشان در لبنان و سایر بلاد عموماً و جنابعالی خصوصاً، تسلیت بگویم.
دفاع مسئولانه و عالمانه‌ او از نهضت امام خمینی (ره) و از مقاومت علیه جبهه استکبار و صهیونیزم و همراهی باثبات ایشان با مبارزات ضداستکباری ملتهای منطقه در طول سالیان طولانی، هیچگاه از خاطره تاریخ مقاومت نخواهد رفت.»[4]

آنطور که در متن پیام مشخص است رهبر شهید انقلاب (ره) در این پیام، به دفاع مسوولانه شیخ احمد الزین از انقلاب اسلامی و جبهه مقاومت و همچنین مبارزه با استکبار جهانی اشاره فرموده اند.

شایان ذکر است پس از صدور پیام فوق، شهید سید حسن نصرالله (ره) در پیامی از شهید امام خامنه ای (ره)، تشکر کرده و همچنین نوشتند: «:با شما عهد می‌کنیم که راه مرحوم شیخ الزین را ادامه دهیم و کار مستمر را به منظور رسیدن به اهداف و آرمان‌هایی که همیشه به آنها ایمان داشته و برای آنها تلاش می‌کردیم، ادامه دهیم.»[5]

به راستی رئیس فقید تجمع علمای لبنان چه مسیری را طی کرده اند که شخصیت مجاهد و عظیم الشانی همچون شهید سید حسن نصرالله (ره) متعهد می شوند که راه ایشان را ادامه داده و در مسیر رسیدن به آرمان های آن مرحوم تلاش کنند؟

در بخش های بعدی به نمونه هایی از آراء و مواضع مهم شیخ احمد الزین اشاره می شود تا پاسخ به سوال مزبور روشن گردد.

مروری بر آراء و افکار شیخ احمد الزین

به طور حتم تبیین تمامی مواضع و نظرات ارزشمند شیخ احمد الزین در این نوشتار امکان پذیر نیست لذا در ادامه صرفا به نمونه هایی از این مواضع اشاره خواهد شد:

1. محبت وافر به ائمه اهل بیت (علیهم السلام) و تبیین برخی از مناقب آن حضرات

آقای احمد الزین همچون سایر سنی مذهبان عالم به امامان اهل بیت (علیهم السلام) عشق می ورزید، آنان را متعلق به تمام جهانیان می دانست[6] و بر ضرورت الگوگیری از آن بزرگواران تاکید می کرد.[7]

.

رئیس فقید تجمع علمای مسلمین لبنان در مواضع متعددی به مناقب اهل بیت (علیهم السلام) نیز اشاره کرده است. به عنوان نمونه در یکی از مکتوبات برجای مانده از ایشان می خوانیم: «الامام احمد بن حنبل فقد روی فی مسند حدیث الثقلین و ان النبی (صلی الله علیه وآله) قال: انی اوشک ان ادعی فاجیب و انی تارک فیکم الثقلین کتاب الله حبل ممدود من السماء الی الارض و عترتی اهل بیتی و ان اللطیف اخبرنی انهما لن یفترقا حتی یردا علی الحوض فانظروا کیف تخلفونی فیهما»[8] احمد بن حنبل در "مسند" خود روایت کرده است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) فرمودند: نزدیک است که دعوت حق را اجابت کنم؛ من در میان شما دو چیز گران‌بها به‌جای می‌گذارم: کتاب خدا که ریسمانی ممتد از آسمان تا زمین است، و عترتم، یعنی اهل‌بیتم (علیهم السلام). خداوندِ لطیف به من خبر داده است که این دو هرگز از هم جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض بر من وارد شوند؛ پس بنگرید که بعد از من با این دو چگونه برخورد می‌کنید؟

احمد الزین به غیر از تبیین روایاتی که در منقبت حضرات اهل بیت (علیهم السلام) وارد شده اند، همچنین به عبارات پیشوایان اهل سنت در این باره نیز اشاراتی کرده است. به عنوان نمونه در خصوص عشق جناب شافعی به ائمه اهل بیت (علیهم السلام) می نویسد:

«اما ما انشده الامام الشافعی فی اهل البیت (علیهم السلام) فمعروف و قد نقله الثقاه من العلماء و مما قاله:

ان کان رفضا حب آل محمد فلیشهد الثقلان انی رافضی

و مما قاله:

یا آل بیت رسول الله حبکم فرض من الله فی القرآن انزله

یکفیکم من عظیم الفخر انکم من لم یصل علیکم لا صلاه له»[9]

اشعار امام شافعی در مدح اهل‌بیت (علیهم السلام) مشهور است و دانشمندانِ مورد اعتماد، آن را نقل کرده‌اند؛ از جمله این سخن او: "اگر دوستیِ آل محمد (صلی الله علیه وآله) رفض است، پس جن و انس گواه باشند که من رافضی‌ام."

و همچنین گفته است: "ای خاندان رسول خدا (صلی الله علیه وآله)، دوستیِ شما فریضه‌ای است که خداوند در قرآن نازل کرده است؛ در عظمتِ فخرِ شما همین بس که هرکس در نماز بر شما درود نفرستد، نمازی ندارد (یعنی نمازش صحیح نیست)."

رئیس فقید تجمع علمای مسلمین لبنان درخصوص جایگاه امام جعفر صادق (علیه السلام) نزد پیشوایان اهل سنت نیز نوشته است: «قد قال الشیخ محمد ابو زهره و هو من اکابر علماء الازهر المعروفین ما اجمع علماء الاسلام علی اختلاف طوائفهم فی امر اجماعهم علی فضل الامام جعفر الصادق (علیه السلام) و علمه. فائمه السنه الذین عاصروه تلقوا عنه و اخذوا و قد اخذ عنه مالک و اخذ عنه ابو حنیفه مع تقاربهما فی السن و اخذ عنه سفیان بن عیینه و سفیان الثوری و غیرهم کثیر. .... و یقول الامام مالک کنت آتی جعفر بن محمد (علیهماالسلام) و قد اختلفت الیه زمانا فما کنت اراه الا علی احدی خصال ثلاث: اما مصلیا و اما صائما و اما یقرا القرآن و ما رایته یحدث عن رسول الله (صلی الله علیه وآله) الا علی طهاره.» [10] شیخ محمد ابوزهره (از علمای بزرگ الازهر مصر) می‌گوید: تمامی دانشمندان اسلام از هر مذهب و فرقه‌ای، بر فضیلت و دانشِ امام جعفر صادق (علیه‌السلام) اتفاق نظر دارند. پیشوایان اهل‌سنت که هم‌عصر او بودند، از محضرش بهره بردند؛ کسانی چون مالک بن انس، ابوحنیفه، سفیان بن عیینه، سفیان ثوری و بسیاری دیگر، از او علم آموختند.
جناب مالک بن انس گفته است: مدت‌ها به دیدار جعفر بن محمد (علیهماالسلام) می‌رفتم و او را همواره در یکی از این سه حالت می‌دیدم: یا در حال نماز، یا روزه‌دار، و یا در حال تلاوت قرآن؛ و هرگز ندیدم که حدیثی از پیامبر (صلی الله علیه وآله) نقل کند، مگر آنکه در حال طهارت بود.

با این همه مشخص می شود شیخ احمد الزین همانند سایر مسلمانان عالم، به اهل بیت (علیهم السلام) عشق می ورزید و به تبیین منقبت آن بزرگواران می پرداخت.

2. تاکید همیشگی بر اتحاد مسلمین

قاضی احمد الزین عمیقا به وحدت و تقریب معتقد بود و در این راستا همچنانکه رهبر شهید انقلاب (ره) نیز تصریح فرموده اند، به انجام فعالیت های تقریبی اهتمام می ورزید.[11]

برخی از مواضع مفید این عالم معاصر در خصوص اتحاد امت به شرح ذیل می باشد:

الف: تاکید قرآن کریم بر وحدت مسلمین

به باور مرحوم احمد الزین، وحدت و تقریب از جمله توصیه ها و اوامر الهی در قرآن کریم به حساب می آید. ایشان در تبیین این مهم چنین تصریح کرده است: «تبدا الدعوه للوحده الاسلامیه منطلقه من کتاب الله تبارک و تعالی حیث یقول تبارک و تعالی فی سوره آل عمران: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ * وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَكُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ * وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»[12]
نلاحظ فی هذه الایات الکریمه من سوره آل عمران ان الایه الاولی تدعوا المومنین لتقوی الله تعالی، و ذلک بالالتزام بطاعه الله تعالی و طاعه رسوله المصطفی (صلی الله علیه وآله) و ذلک بصدق و اخلاص فیطاع و لا یعصی و طاعته بالاعتصام بحبل الله و الالتزام بعقیده التوحید و ما جاء به الشرع الحنیف، و بوحده متینه و ینهی عن التفرقه، مذکرا بما کانت علیه القبائل العربیه من نزاع و شقاق و عداوه، و کیف ان نعمه الالفه قد انهت هذا النزاع و وحدت الامه، ثم یامر فی الایه الثالثه بان تقوم جماعه من بین صفوف الامه بالدعوه للاسلام و ما جاء به الشرع الحنیف، من قیم و امر بالمعروف و نهی عن المنکر و قد تشکل هذه الجماعه الآمره بالمعروف و الناهیه عن المنکر الدعوه اللازمه لحمایه المجتمع افرادا و جماعات من الانحراف و سقوط الامه فی التفرقه و النزاعات المودیه و التشرذم، و تاتی الایه الکریمه فی سوره الانبیاء لتوکد الوحده فی الامه الاسلامیه فی ظل مراقبه الله تعالی و التقوی حیث یقول تعالی: «ان هذه امتکم امه واحده و انا ربکم فاعبدون»[13] و کاَن الامه فی حرص علی وحدتها انما تعبدالله تعالی، و فی عباده الله وحده تترفع الامه عند النزاع و التفرقه بسبب الاهواء و العصبیات و فی مجال التاکید علی وحده الامه الاسلامیه یقول تبارک و تعالی: «و ان هذه امتکم امه واحده و انا ربکم فاتقون»[14] و کاَن هذه الایه الکریمه التی وردت فی سوره المومنون توکد علی الوحده الاسلامیه فی ظل الربوبیه لله تعالی و التوجه الیه وحده بالعباده «و انا ربکم فاعبدون»؛[15] دعوت به وحدت اسلامی از کتاب خداوند تبارک و تعالی آغاز می‌شود؛ آنجا که در سوره آل‌عمران می‌فرماید: "ای کسانی که ایمان آورده‌اید! آن‌گونه که شایسته تقوای الهی است، از او پرهیز کنید و نمیرید، مگر در حالی که مسلمان باشید. و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید! و نعمت خدا را بر خود به یاد آورید، آنگاه که دشمنان یکدیگر بودید، و خداوند میان دل‌های شما الفت ایجاد کرد و به برکت نعمت او برادر شدید؛ و شما بر لبه پرتگاهی از آتش بودید، پس شما را از آن نجات داد. این‌چنین، خداوند آیات خود را برای شما آشکار می‌سازد شاید هدایت شوید. باید از میان شما، گروهی دعوت به نیکی، و امر به معروف و نهی از منکر کنند! و آنان همان رستگارانند."
در این آیات نورانی سوره آل‌عمران می‌بینیم که آیه نخست، مؤمنان را به تقوای الهی فرا می‌خواند؛ تقوایی که با التزام به اطاعت از خداوند متعال و پیامبر برگزیده‌اش (صلی الله علیه وآله) با صداقت و اخلاص حاصل می‌شود؛ اطاعتی که در آن سرپیچی راه ندارد و نمودِ آن، چنگ زدن به ریسمان الهی، پایبندی به عقیده توحید و احکام شریعت پاک است. این آیات، بر وحدتی استوار تأکید ورزیده و از تفرقه نهی می‌کنند، و یادآورِ نزاع‌ها، شکاف‌ها و دشمنی‌هایی هستند که پیش از اسلام میان قبایل عرب حاکم بود؛ چنان‌که نعمتِ "الفت" به این درگیری‌ها پایان داد و امت را یکپارچه ساخت.
سپس در آیه سوم، خداوند دستور می‌دهد که گروهی از میان امت برخیزند و به سوی اسلام و ارزش‌های برخاسته از شریعت پاک، یعنی امر به معروف و نهی از منکر، دعوت کنند. این گروهِ مصلح، همان هسته اصلیِ دعوتِ ضروری برای محافظت از افراد و جامعه در برابر انحراف، و پیشگیری از سقوط امت در گرداب تفرقه، نزاع‌های ویرانگر و چنددستگی است.
همچنین، آیه شریفه سوره انبیاء بر وحدت امت اسلامی در سایه نظارت الهی و تقوا تأکید می‌ورزد: "این امتِ شما، امتی واحد است و من پروردگار شمایم؛ پس تنها مرا بپرستید." گویی امت، در حفظِ وحدت خویش، در حال عبادتِ خداوند متعال است؛ و در پرتو عبادتِ یگانه خداوند است که امت از نزاع و تفرقه‌های ناشی از هواهای نفسانی و تعصبات، فراتر می‌رود.
در راستای تأکید بر وحدت امت اسلامی، خداوند تبارک و تعالی در سوره مؤمنون نیز می‌فرماید: "و این امتِ شما، امتی واحد است و من پروردگار شمایم؛ پس از من پروا کنید." گویی این آیه شریفه بر وحدت اسلامی در سایه ربوبیت الهی و توجه به عبادتِ خالصانه او تأکید دارد: "من پروردگار شمایم؛ پس مرا بپرستید".

در عبارت دیگری از این عالم معاصر اهل سنت لبنان می خوانیم: «ان القرآن الکریم یوکد الوحده الاسلامیه و الامه الاسلامیه الواحده و ان تعددت فیها المذاهب و الآراء الاجتهادیه و الاصقاع و القومیات و اللغات حین یقول تعالی "ان هذه امتکم امه واحده و انا ربکم فاعبدون"»[16] قرآن کریم بر وحدت اسلامی و یکپارچگی امت اسلام تأکید می‌ورزد؛ حتی اگر در میان آن، مذاهب، آراء اجتهادی، سرزمین‌ها، قومیت‌ها و زبان‌های گوناگون وجود داشته باشد؛ چنان‌که خداوند متعال می‌فرماید: "این امتِ شما، امتی یگانه است و من پروردگار شمایم؛ پس مرا بپرستید."

بنابراین وحدت از جمله اوامر الهی در قرآن کریم به شمار می آید و بر مسلمین لازم است که بدان ملتزم باشند.

ب: تاکید رسول خدا (صلی الله علیه وآله) بر اتحاد امت

به تصریح شیخ احمد الزین، افزون بر خداوند متعال، همچنین پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) نیز بر اتحاد مسلمین تاکید فرموده اند. «ثم تاتی الاحادیث النبویه الشریفه و اعمال النبی (صلی الله علیه وآله) لتطبق ما ورد فی کتاب الله تعالی من دعوات للوحده علی الارض و الواقع فیقول (صلی الله علیه وآله) واصفا الوحده بالبنیان المرصوص و ذلک فی الحدیث الشریف الذی رواه الشیخان البخاری و مسلم: «المومن للمومن کالبنیان یشد بعضه بعضا» و یصف رسول الله (صلی الله علیه وآله) الوحده القائمه بین المومنین فی تعاونهم و تراحمهم و تعاطفهم کمثل الجسد الواحد و ذلک یقول فی الحدیث الشریف الذی رواه الامام احمد و الامام مسلم «مثل المومنین فی توادهم و تراحمهم و تعاطفهم کمثل الجسد الواحد اذا اشتکی منه عضو تداعی له سائر الجسد بالسهر و الحمی»[17]سپس احادیث شریف نبوی و سیره عملی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرامی‌رسند تا دعوت‌های قرآنی به وحدت را در میدان عمل پیاده کنند. ایشان در حدیث شریفی که بخاری و مسلم روایت کرده‌اند، این وحدت را به ساختمانی مستحکم تشبیه می‌کنند: "مؤمن نسبت به مؤمن، همچون بنایی است که اجزای آن یکدیگر را نگاه می‌دارند."

همچنین رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) وحدت میان مؤمنان در عرصه همکاری، مهرورزی و همدلی را به پیکر واحدی تشبیه کرده‌اند؛ چنان‌که در حدیث روایت‌شده توسط احمد بن حنبل و مسلم نیشابوری آمده است: "مؤمنان در دوستی، مهربانی و دلسوزی نسبت به یکدیگر، همچون یک پیکرند؛ که اگر عضوی از آن به درد آید، سایر اعضا با بی‌خوابی و تب، با آن همدردی می‌کنند."

مرحوم احمد الزین در خصوص سیره آن حضرت (صلی الله علیه وآله) در مسئله اتحاد مسلمین نیز تصریح می کند: «و عقب هجرته (صلی الله علیه وآله) الی المدینه المنوره بدا بالمواخاه بین الصحابه من المهاجرین و الانصار، و بدا هذه المواخاه بینه و بین علی مدخرا علیا لنفسه و اختصه باخوته، و قال له: الم ترض انه تکون منی بمنزله هارون من موسی غیرانه لا نبی بعدی؛ ثم آخی بین ابی بکر و خارجه و بین زید و حمزه و آخی بین عمر بن الخطاب و عثمان بن مالک و آخی بین ابی عبیده الجراح و سعد بن معاذ و آخی بین عبدالرحمن بن عوف و سعد بن الربیع و آخی بین الزبیر العوام و سلامه بن سلامه.... و هکذا بین سائر المهاجرین و الانصار و نسیت بهذه المواخاه قبیلتا الاوس و الخزرج ما کان بینهما من فرقه و نزاع قبل الاسلام و تطلع الجمیع الی هذه الاخوه الصادقه لتوسس لاکرم رابطه بین المسلمین من المهاجرین و الانصار؛
و لم یکتف رسول الله (صلی الله علیه وآله) باقامه رابطه الاخوه بین المسلمین وحدهم و انما اقدم علی عقد معاهده بین المسلمین و بین اهل الکتاب من یهود بنی النضیر و قینقاع و قریظه. و جعل من المدینه المنوره النموذجیه للاخوه الانسانیه بین سائر المواطنین و کانت المدینه بحب و صدق و علی ضوء هذه المعاهده بین المسلمین و اهل الکتاب الوطن المثالی لسائر الاوطان فی جمیع العصور و سائر البلدان.
ان هذه المعاهده التی انعقدت بین الرسول (صلی الله علیه وآله) و اهل الکتاب فی المدینه المنوره قد اقرت حریه العقیده و حریه الرای و حریه الحیاه لکل مواطن لای دین انتمی و حرمه النفس و حرمه المال و حرمه المواطنه»[18]پس از هجرتِ پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به مدینه منوره، ایشان پیمان برادری میان صحابه، اعم از مهاجر و انصار، را پایه‌گذاری کردند. نخستین پیمان برادری را میان خود و حضرت علی (علیه‌السلام) منعقد ساختند؛ او را برای خویش برگزیدند و به برادریِ خاصِ خود مفتخر کردند و خطاب به وی فرمودند: "آیا خشنود نیستی که جایگاه تو نزد من، همچون جایگاه هارون نزد موسی (علیهماالسلام) باشد، با این تفاوت که پس از من پیامبری نخواهد آمد؟" سپس میان ابوبکر و خارجه، زید و حمزه، عمر بن خطاب و عثمان بن مالک، ابوعبیده جراح و سعد بن معاذ، عبدالرحمن بن عوف و سعد بن ربیع، زبیر بن عوام و سلامه بن سلامه… و به همین ترتیب میان سایر مهاجرین و انصار، پیمان برادری بستند. با این پیوند، دو قبیله اوس و خزرج، تفرقه و نزاع‌های پیش از اسلام خود را به دست فراموشی سپردند و همگان با اشتیاق به این پیوند صادقانه روی آوردند تا شریف‌ترین رابطه میان مسلمانان مهاجر و انصار شکل گیرد.
رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) تنها به ایجاد پیوند برادری میان مسلمانان بسنده نکردند، بلکه پیمانی نیز میان مسلمانان و اهل کتاب (یهودیان بنی‌نضیر، قینقاع و قریظه) منعقد ساختند. ایشان مدینه منوره را به الگوی برادری انسانی میان تمام شهروندان تبدیل کردند. مدینه، با صفا و صداقت و در پرتوِ همین عهدنامه، به میهنی آرمانی برای تمام سرزمین‌ها و در تمامی اعصار بدل گشت.
این عهدنامه‌ای که میان رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و اهل کتاب در مدینه منعقد شد، آزادی عقیده، آزادی بیان و حق حیات را برای هر شهروندی، با هر دینی که داشت، به رسمیت شناخت و حرمتِ جان، مال و حقوق شهروندی را تضمین نمود.

بنابراین با توجه به احادیث رسول الله (صلی الله علیه وآله) و سیره عملی ایشان مشخص می شود آن حضرت تاکید فراوانی بر اتحاد مسلمین داشته اند.

ج: معنا و مفهوم وحدت

پس از مباحث پیشین، پرسیده خواهد شد وحدتی که مورد تاکید خداوند متعال و پیامبرش (صلی الله علیه وآله) می باشد به چه معنایی است؟ که مرحوم احمد الزین در تبیین معنا و مفهوم آن می نویسد: «فالمقصود من الاتحاد هو اتخاذ مواقف موحده تجاه قضایانا المصیریه و ان یساعد بعضنا بعضا و ان لا تستخدم ثرواتنا ضد بعضنا بعضا»[19] مقصود از اتحاد، اتخاذ مواضعی متحد در برابر مسائل سرنوشت‌ساز مسلمین است؛ به‌گونه‌ای که یکدیگر را یاری رسانیم و ثروت‌هایمان را علیه یکدیگر به کار نگیریم.

بر این اساس وحدت به هیچ وجه به معنای عقب نشینی از مواضع مذهب و انفعال نیست. بلکه به معنای یاری رساندن و کمک کردن مسلمانان به یکدیگر می باشد.

د: نیاز مسلمین به وحدت و تقریب

یکی دیگر از مباحث پربسامد در بیانات و نوشته جات شیخ احمد الزین این است که مسلمین در عصر حاضر به شدت نیازمند و محتاج اتحاد و اخوت هستند. «و ان الوحده الاسلامیه بالاضافه الی انطلاقتها من الالتزام بکتاب الله و بهدی رسول الله (صلی الله علیه وآله) الا انها تبقی حاجه ماسه لنا معشر المسلمین، خاصه فی هذا العصر و ذلک بعد ان شاهدنا الاهانه التی وجهت الی سیدنا رسول الله (صلی الله علیه وآله) و ما حدث فی العراق و افغانستان و ما یجری فی فلسطین منذ اکثر من ستین سنه و لابد من الوحده الاسلامیه کی ننهض کامه و نتعاون و نتحابب و نتکامل فی کل المجالات خاصه فی السیاسه و الاقتصاد»[20] وحدت اسلامی، افزون بر آنکه بر پایه التزام به کتاب خدا و هدایتِ رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) استوار است، برای ما مسلمانان، به‌ویژه در این عصر، نیازی حیاتی به‌شمار می‌آید؛ به‌ویژه پس از مشاهده اهانت‌های روا داشته شده به ساحت مقدس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و آنچه در عراق و افغانستان رخ داد و آنچه بیش از شصت سال است که در فلسطین می‌گذرد. از این‌رو، برای آنکه به‌عنوان یک امت، سرافرازانه برپا خیزیم، با یکدیگر همکاری کنیم، بذر محبت بکاریم و در تمامی عرصه‌ها، به‌ویژه در سیاست و اقتصاد، تکمیل‌کننده‌ی یکدیگر باشیم، تمسک به وحدت اسلامی امری گریزناپذیر است.

حتی به باور این اندیشمند لبنانی، امت اسلامی حتی اگر یک روز در تحقق وحدت تاخیر کنند، خسارت بزرگ می بینند.[21]

ه: ثمرات اتحاد مسلمین

در منظومه فکری شیخ احمد الزین، تحقق اتحاد در جهان اسلام ثمرات متعددی به دنبال دارد. چنانکه در یکی از عبارات ایشان در این خصوص می خوانیم: «نوکد ضروره السعی الجاد لتحقیق الوحده الاسلامیه و ذلک تحقیقا للمصلحه الاسلامیه و النهوض بالامه مدنیا و حضاریا، و من اجل حمایه المقدسات و علی راسها المسجد الاقصی فی القدس الشریف و الحفاظ علی ثروات الامه من السرقه و النهب»[22] سعیِ جدی برای تحققِ وحدتِ اسلامی، ضرورتی است که باید با هدفِ تأمینِ مصالحِ امت، اعتلایِ تمدنیِ آن، حراست از مقدسات — به‌ویژه مسجدالاقصی در قدسِ شریف — و پاسداری از ثروت‌های این امت در برابر تاراج و غارت دنبال شود.

برپایه این عبارت، اگر مسلمانان با هم متحد شوند، مصالحشان تامین شده، تمدن نوین اسلامی محقق خواهد شد، از مقدسات مدنظر امت حراست می گردد و ثروت های جوامع اسلامی به تاراج نخواهد رفت.

مرحوم احمد الزین در موضع دیگری نیز تصریح کرده است: «همه مسلمانان باید بدانند که مصلحت اهل سنت و شیعیان در این است که همگی در چارچوب امت اسلامی واحد قرار گیرند.»[23]

بنابراین وحدت امت، تضمین کننده مصالح مسلمین و سبب حراست از ثروت ها و مقدسات امت می گردد.

و: ثمره تفرقه برای دشمنان

به همان میزان که اتحاد مسلمین برای جهان اسلام، ثمرات و برکات بی نظیری به دنبال دارد، به همان میزان نیز تفرقه آحاد امت منجر به کامیابی دشمنان و مستکبران خواهد شد. و لذا آنطور که قاضی احمد الزین تبیین کرده است، متفرق شدن و وجود نزاع در جوامع اسلامی به نفع رژیم صهیونیستی است چرا که موجب می شود مسلمانان از مسائل مهمی همچون حمایت از فلسطین غفلت کنند.[24]

برهمین اساس طبیعی است مستکبران عالَم به ویژه آمریکا و اسرائیل تمام همت خود را برای اجرایی شدن سیاست های شومی همچون سیاست «تفرقه بیانداز و حکومت کن» به کار گیرند. چنانکه شیخ احمد الزین در تشریح این مهم می نویسد: «ان ما نشاهده من صراع مریر بین النسه و الشیعه فی العراق و ما یعمل علی اثارته فی لبنان و منطقه الشرق الاوسط و اعلان البعض بتکفیر البعض الآخر. انما هو تآمر علی العرب و المسلین علی قاعده فرق تسد تقوم به الولایات الامیریکیه و العدو الاسرائیلی لتنفیذ مشروعها باشاعه الفوضی و التقاتل بین ابناء الوطن الواحد من اجل بسط هیمنتها و نهب ثرواتها و بالخصوص السیطره علی الطاقه و الثروه البترولیه و تامین الحمایه الکامله للعدو الاسرائیلی؛ و ذلک بالقضاء علی المقاومه الفلسطینیه داخل فلسطین و سحب السلاح من المقاومه الاسلامیه فی لبنان»[25] آنچه از نزاع تلخ میان سنّی و شیعه در عراق مشاهده می‌کنیم، و آنچه برای دامن زدن به آن در لبنان و منطقه خاورمیانه صورت می‌گیرد، و اعلام تکفیر یکدیگر، همگی توطئه‌ای علیه اعراب و مسلمانان بر اساس قاعده "تفرقه‌بیانداز و حکومت کن" است. این توطئه توسط ایالات متحده و دشمن اسرائیلی اجرا می‌شود تا با گسترش آشوب و درگیری میان فرزندان یک وطن، پروژه خود را برای بسط سلطه و غارت ثروت‌ها، به‌ویژه کنترل بر انرژی و منابع نفتی، و تأمین امنیت کامل دشمن اسرائیلی از طریق نابودی مقاومت فلسطین در داخل فلسطین و خلع سلاح مقاومت اسلامی در لبنان، به پیش ببرند.

در یکی دیگر از بیانات این عالم معاصر اهل سنت لبنان چنین آمده است: «سردمداران استراتژی ستیزه‌جویانه صهیونیستی هر ساله و به صورت دائم و در هر همایش صهیونیستی که در سرزمین‌های اشغالی یا اروپا یا ایالات متحده آمریکا برگزار می‌شود بر فعالیت خستگی‌ناپذیر برای تفرقه افکندن میان مسلمانان و ایجاد فتنه سنی شیعی تأکید می‌کنند. درست نیست که ما بدون سیاست و مطالعه عینی و حمایت همه‌جانبه به مقابله با این استراتژی بپردازیم ما باید با پروژه‌ای وحدت‌انگیز رو‌در‌روی این استراتژی بایستیم‌.» [26]

بنابراین برهم خوردن تقریب بیش از همه به سود اجانب بوده و لذا آنان به صورت خستگی ناپذیری در راستای ایجاد تفرقه در جهان اسلام می کوشند.

ز: استفاده دشمن از عناصر مریض در جهان اسلام

در تتمه مبحث قبل باید گفت: اینطور نیست که دشمنان همواره به صورت مستقیم به ایجاد تفرقه در امت اسلامی روی آورند بلکه به تصریح قاضی احمد الزین، آنان در اکثر اوقات در این راستا از عناصر ضعیف النفس و مریضی که در جهان اسلام وجود دارند، بهره می جویند.[27]

پرواضح روشن است مراد از این عناصر ضعیف النفس و مریض، همان دعوا درست کُنانی هستند که به بهانه دفاع از مذهب خود به مقدسات مذاهب دیگر اهانت می کنند.

همچتین آنطور که مرحوم احمد الزین نیز تصریح کرده است روش و منهج گروه های تکفیری یکی از عوامل ایجاد تفرقه در جهان اسلام به شمار می رود؛[28] از این رو طبعا پیروان این گروه ها نیز بخش دیگری از مصادیق عناصر ضعیف النفس و مریضی هستند که دشمنان در جهت برهم زدن اتحاد مسلمین از آنها استفاده می کنند.

بایسته ذکر است مرحوم احمد الزین، افزون بر آنکه منهج تکفیریان را عامل تفرقه می دانست، همچنین آن را مخالف آموزه های دینی معرفی می کرد. چنانکه در یکی از عبارات او در رد منهج مزبور می خوانیم: «و طالما ان السنه و ان الشیعه الاثنی عشریه یومنون بالله و الیوم الآخر و الملائکه و الکتاب و النبیین (علیهم السلام) و سائر صفات المومنین و یقیمون الصلاه و یوتون الزکاه و یصومون رمضان و یحجون الی البیت الحرام و یتوجهون فی صلاتهم نحو القبله فلیس لاحد من اهل هذا المذهب او ذاک ان یکفر الآخر، و قد ورد فی صحیح مسلم عن عباده بن الصامت ان رسول الله (صلی الله علیه وآله) قال: "من شهد انه لا اله الا الله و ان محمدا (صلی الله علیه وآله) رسول الله حرم الله علیه النار".
و عن عباده بن الصامت ایضا ان رسول الله (صلی الله علیه وآله) قال: "من قال اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له و ان محمدا (صلی الله علیه وآله) عبده و رسوله و ان عیسی (علیه السلام) عبدالله و ابن امته و کلمه القاها الی مریم (سلام الله علیها) و روح منه و ان الجنه حق و ان النار حق ادخله الله الجنه من ای ابواب الجنه الثمانیه شاء"»[29] تا زمانی که اهل سنت و شیعیان اثنی‌عشری به خدا، روز قیامت، فرشتگان، کتاب الله و پیامبران (علیهم السلام) ایمان دارند و سایر صفات مؤمنان را دارا هستند و نماز برپا می‌دارند، زکات می‌پردازند، روزه رمضان می‌گیرند، به بیت‌الحرام حج می‌گزارند و در نماز خود به سوی قبله توجه می‌کنند، هیچ‌کس از پیروان این مذهب یا آن مذهب حق ندارد دیگری را تکفیر کند. در "صحیح مسلم" از عباده بن صامت روایت شده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: "هر کس گواهی دهد که معبودی جز خدای یگانه نیست و محمد (صلی الله علیه وآله) فرستاده خداست، خداوند آتش را بر او حرام می‌کند."

و همچنین از عباده بن صامت روایت شده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: "هر کس بگوید: گواهی می‌دهم که معبودی جز خدای یگانه نیست که شریکی ندارد، و محمد (صلی الله علیه وآله) بنده و پیامبر اوست، و عیسی (علیه السلام) بنده خدا و کلامی است که آن را به مریم (سلام الله علیها) افکند و روحی از جانب اوست، و به اینکه بهشت و دوزخ حق هستند، خداوند او را از هر کدام از درهای هشت‌گانه بهشت که بخواهد، وارد بهشت می‌کند."

ح: ممکن بودن تحقق اتحاد مسلمین

از منظر شیخ احمد الزین، وجود اختلافات در نژاد و زبان و... مانع تحقق وحدت نبوده[30] و اینطور نیست که تحقق وحدت امری ناشدنی باشد بلکه امکان تحقق اتحاد در امت وجود دارد.[31]

البته آن مرحوم همانند سایر داعیه داران وحدت بر آن بود که این مهم با صرف سخنرانی و ارائه مقالات علمی محقق نمی شود؛ بلکه در این خصوص تصریح می کرد: «لقد آن للمسلمین ان ینتقلوا فی الدعوه للوحده الاسلامیه من الحاله العاطفیه و الوجدانیه الی الحاله العلمیه و الواقعیه و ان لا تقتصر الدعوه للوحده علی الکلام الانشائی و الخطب المنبریه و امام ما یتعرض له المسلمون من اعتداءات علی انسانهم و مقدساتهم و اموالهم اصبحت الحاجه ماسه للعمل الجاد و السعی المتواصل من اجل الوصول للوحده الاسلامیه التعاون بین المسلمین فی ارجاء العالم فی جمیع الامور و النشاطات و بخاصه فی الامور السیاسیه و الاقتصادیه و الثقافیه و استخباراتها الامنیه وصولا الی الشان العسکری و المقاومه باسلوبها المناسب من اجل مقارعه الاعداء و علیه فانی اری البدء و الشروع بتشکیل لجان علمیه متخصصه فی الشوون الآنفه الذکر لوضع المشروع العصری و الذب یتلاءم مع الواقع و یراعی التوجه الشرعی واعنی به المشروع اللازم لتحقیق الوحده الاسلامیه و السعی الحثیث و وضع الآلیه اللازمه لتنفیذها.» [32] بسیار شایسته است که مسلمانان در دعوت به وحدت اسلامی، از مرحله عاطفی و وجدانی به مرحله علمی و واقع‌گرایانه انتقال یابند؛ و نباید دعوت به وحدت را تنها به سخنان انشایی و خطبه‌های منبری محدود ساخت. با توجه به آنچه مسلمانان از تجاوز به انسانیت، مقدسات و اموالشان متحمل می‌شوند، اکنون نیاز مبرمی به کار جدی و تلاش مستمر برای دستیابی به وحدت اسلامی وجود دارد؛ [یعنی] همکاری میان مسلمانان در سراسر جهان در تمامی امور و فعالیت‌ها، به‌ویژه در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و حتی فعالیت‌های اطلاعاتی و امنیتی، تا رسیدن به امور نظامی و مقاومت با شیوه‌های مناسب جهت مقابله با دشمنان.
بر همین اساس، من بر آنم که پیشنهاد کنم کار را با تشکیل کمیته‌های علمیِ متخصص در امور پیش‌گفته آغاز کنیم تا طرحی مدرن تدوین نمایند که با واقعیت‌ها همسو بوده و توجهات شرعی را نیز رعایت کند؛ مقصود من از این طرح، تدوین برنامه‌ای لازم برای تحقق وحدت اسلامی و تلاش بی‌وقفه و تعیین سازوکارهای لازم برای اجرای آن است.

شیخ احمد الزین علاوه بر پیشنهاد فوق، تکیه بر مشترکات موجود میان مسلمین را به عنوان یکی دیگر از عوامل تحقق وحدت به شمار می آورد و لذا در مواضع متعددی، آحاد امت را به سوی نقاط اشتراکی توجه می داد. به عنوان نمونه در یکی از عبارات ایشان در این خصوص چنین آمده است: «علینا ... نتحد ما دام کتابنا واحد، و نبینا واحد، و حجنا واحد، و محننا واحده، و عقائدنا واحده ما عدا بعض الاختلافات فقد اصبحت مساله وحدتنا ضروریه»[33] بر ما واجب است… تا زمانی که کتاب ما یکی، پیام ما یکی، حج ما یکی، سختی‌ها و آزمون‌های ما یکی و عقاید ما (به‌جز برخی اختلافات جزئی) یکی است، متحد باشیم؛ چرا که مسئله وحدت ما اکنون به امری ضروری بدل گشته است.

در یکی دیگر از بیانات آن بزرگوار نیز می خوانیم: «از تمام مسلمانان می‌خواهم حول ارکان اسلام متمرکز شوند مثل توجه به یک قبله‌، خواندن نماز، پرداخت زکات‌، روزه ماه رمضان و حج بیت‌الله الحرام؛ این‌ها مسائلی است که ما باید بر اساس آنها گرد هم آییم تا طرحی را که تنوع‌ها و کثرت را در خود جای داده است سامان دهیم. امت اسلام با همه نژادها، زبان‌ها و مذاهبش امتی واحد است‌.» [34]

ط: درخواستی از علما و توصیه ای به عموم مسلمین

شیخ احمد الزین نقش عالمان مسلمان را در جهت تحقق وحدت، نقشی بی بدیل می دانست لذا خطاب به آنان گفته است: «از تمام علما می‌خواهم که پیروان اهل تسنن و تشیع را متقاعد کنند تا براساس بنیان‌هایی مانند ایمان به خدا و فرشتگان و کتب آسمانی و پیامبران (علیهم السلام) و روز قیامت و ایمان به قضا و قدر گردهم آیند.» [35]

البته توجه به نقش اساسی عالمان در ایجاد وحدت، موجب نشد آن اندیشمند بزرگوار از نقش عموم مسلمین نیز در این راستا غفلت بورزد لذا می بینیم ایشان، عموم مسلمانان را نیز اینگونه توصیه می کرد: «از امت می خواهیم از باب تکلیف شرعی دست از اختلافات داخلی بردارند و در یک صف وارد میدان نبرد شوند و شایسته نیست که در این نبرد اختلافی به وجود بیاید؛ چرا که این نبرد، نبرد پیروزی است و به اذن خداوند متعال به زودی در مسجد الاقصی با هم دیدار می کنیم.»[36]

ی: تصریح به جواز تقلید از مذهب تشیع

مرحوم احمد الزین همانطور که از عالمان درخواست می کرد که گام های عملی را در جهت تحقق وحدت مسلمین بردارند، خود نیز به آن توصیه ملتزم بود؛ لذا مشاهده می شود او در اقدامی کم نظیر، ضمن تجلیل از فتوای تاریخی شیخ محمود شلتوت در خصوص جواز تقلید از مذهب تشیع، همچنین خود نیز به مشروعیت تقلید از این مذهب اینگونه تصریح می کند: «نبدا الرد بفتوی عالمنا الکبیر شیخ الازهر الشیخ محمود شلتوت فی السابع عشر من تموز 1959؛ حیث افتی بانه یجوز لمن لیس من اهل الاجتهاد و النظر ان یقلد ای مذهب من مذاهب العلماء الموثوق بعلمهم و صلاحهم بشرط ان یصل الیه ذلک المذهب من طریق منضبط یطمئن الیه سماعا او نقلا:
و لا عبره لمن یکتب فی بعض الکتب عن انحصار المذاهب التی یجوز تقلیدها فی المذاهب الاربعه المشهوره، و لا بما یقال من ان من قلد مذهبا فلیس له ان ینتقل منه الی غیره الی ان یقول ان لفظ الشیعه الذی اشتهر به اتباع علی و آل بیته خاصه هو ماخوذ من المشایعه بمعنی المتابعه فشیعه الرجل اصحابه و اتباعه و ان لهذه الطائفه المعروفه اصولها المستمده من کتاب الله تعالی و من سنه رسول المرویه عن ائمتهم فی العقیده و الشریعه و لیس الخلاف بینهم و بین مذاهب السنه اعظم من الخلاف بین مذاهب السنه بعضها مع بعض، فهم یدینون باصول الدین کما وردت فی القرآن الکریم و السنه المتواتره کما یومنون بکل ما یجب الایمان به و یبطل الاسلام بالخروج عنه من الاحکام المعلومه من الدین بالضروره.

و ان مذهبهم الفقهی مدون محرر له کتبه و اسانیده و ادلته و ان مولفی هذه الکتب و من استمدوا منهم معروفون محفوظه سیرتهم العلمیه و مکانتهم الفقهیه بین العلماء، الی ان یقول ان مذهب الجعفریه المعروف بمذهب الشیعه الامامیه الاثنا عشریه مذهب یجوز التعبد به شرعا کسائر مذاهب اهل السنه، فینبغی علی المسلمین ان یعرفوا ذلک و ان یتخلصوا من العصبیه بغیرالحق لمذاهب معینه، فما کان دین الله و ما کانت شریعته بتابعه لمذهب او مقصوره علی مذهب فالکل مجتهدون ماجورون مقبولون عندالله تعالی یجوز لمن لیس اهلا للنظر و الاجتهاد تقلیدهم و العمل بما یقرونه فی فقههم لا فرق فی ذلک بین العبادات و المعاملات»[37] پاسخ را با فتواى عالم بزرگ ما، شیخ الازهر، شیخ محمود شلتوت در هفدهم ژوئیه ۱۹۵۹م آغاز می‌کنیم؛ آنجا که ایشان فتوا دادند: برای کسی که اهل اجتهاد و نظر نیست، جایز است از هر مذهبی از مذاهبِ عالمانِ مورد اعتماد در علم و صلاح پیروی کند، به شرط آنکه آن مذهب از راهی منضبط و قابل اطمینان به او برسد.
آنچه در برخی کتاب‌ها نوشته شده مبنی بر اینکه مذاهب قابل تقلید تنها به چهار مذهب مشهورِ (اهل سنت) محدود می‌شود، اعتبار ندارد؛
و نیز آنچه گفته شده که هر کس مذهبی را تقلید کرد، نمی‌تواند از آن، به مذهب دیگری تغییر رویه دهد [اعتبار ندارد].
ایشان(شیخ شلتوت) [در ادامه] می‌فرماید: اگر گفته شود لفظ “شیعه” که پیروان حضرت علی و اهل‌بیت او (علیهم السلام) به آن مشهورند، از ریشه “مشایعه” به معنای پیروی کردن گرفته شده است، [باید دانست که] این طایفه شناخته‌شده، دارای اصولی است که از کتاب خدای متعال و سنت پیامبر (صلی الله علیه وآله) که از طریق ائمه‌شان (علیهم السلام) رسیده، برگرفته شده است. و اختلاف میان پیروان مذهب تشیع و سایر مذاهب اهل سنت، بزرگ‌تر از اختلاف میان خودِ مذاهب اهل سنت با یکدیگر نیست؛ چرا که شیعیان به اصول دین، آن‌گونه که در قرآن کریم و سنت متواتر آمده است، ایمان دارند و به هر آنچه ایمان به آن واجب است ایمان می‌آورند.

و [ایشان (شیخ شلتوت) می‌افزاید که] مذهب فقهی آنان (شیعه) دارای کتاب‌های تدوین‌شده، مستند و دارای دلیل است و نویسندگان این کتاب‌ها و کسانی که از آنان بهره گرفته‌اند، دارای سیره‌ی علمی و جایگاه فقهی شناخته‌شده میان علما هستند. [در نهایت] ایشان می‌گوید: مذهب جعفری که به مذهب شیعه امامیه اثنی‌عشری معروف است، مذهبی است که از نظر شرعی، مانند سایر مذاهب اهل سنت، می‌تواند مورد تبعیت قرار گیرد؛ بنابراین شایسته است که مسلمانان این حقیقت را بدانند و از تعصب‌های ناحق نسبت به مذاهب خاص رها شوند. زیرا دین خدا و شریعت او وابسته به یک مذهب خاص نیست؛ به طور حتم برای کسی که اهل نظر و اجتهاد نیست، جایز است از آنان تقلید کرده و به آنچه در فقه خود مقرر کرده‌اند عمل کند؛ و در این میان، تفاوتی میان امور عبادی و معاملات نیست.

بنابراین شیخ احمد الزین همچون شیخ محمود شلتوت قائل به مشروعیت تقلید از مکتب تشیع بود.

به هر حال با عنایت به مباحث فوق مشخص می شود همانطور که امام شهید انقلاب (ره) تصریح فرموده اند، مرحوم احمد الزین را می توان از جمله داعیه داران حقیقی وحدت در عصر معاصر به شمار آورد.

در بخش بعد به مجاهدت های این بزرگوار در خصوص دفاع و حمایت مستمر از جبهه مقاومت و رهبران آن پرداخته خواهد شد.

3. حمایت مستمر از جبهه مقاومت و رهبران آن

یکی دیگر از اموری که شیخ احمد الزین در طول زندگی 88 ساله خود بدان نیز اهتمام می ورزید، مسئله حمایت از جبهه مقاومت و رهبران آن بوده است. تا جایی که در یکی از بیاناتش چنین تصریح می کند: «ما با خون خود از مقاومت دفاع می كنیم و تمام دشمنان مقاومت بدانند، مقاومت در جان و قلب ما رخنه كرده است.»[38]

در ادامه به عنوان نمونه به چند مورد از مواضع ایشان در خصوص مسئله مزبور اشاره می گردد:

الف: اهتمام جدی به مسئله فلسطین

این عالم بزرگوار لبنانی، همچون سایر اندیشمندان بصیر مسلمان، مسئله فلسطین را مسئله اول جهان اسلام دانسته و در سالهای ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی خطاب به امام خمینی (ره) عرض کرده بود: «برای آرمان فلسطین و آزادی قدس و مسجد الاقصی در کنار شما ایستاده ایم و همه جهان باید متوجه این مساله بشوند.»[39]

آن مرحوم، مقاومت و جهاد در برابر رژیم صهیونیستی را تنها راه تحقق آرمان های فلسطین برمی شمرد و در این راستا می گفت: «تحقق آرمان های ملت فلسطین جز با مقاومت و جهاد علیه رژیم صهیونیستی امكان پذیر نیست، چرا كه این دشمن زبانی جز زبان زور نمی فهمد و هرگونه گفت وگو در باره تعیین سرنوشت مردم فلسطین محكوم به شكست است.»[40]

شیخ احمد الزین بر بزرگداشت هرچه بیشتر روز قدس نیز تاکید می کرد و معتقد بود که این روز مناسبتی برای متحد شدن همه مسلمانان در دفاع از حقوق مردم فلسطین و ایفای نقش مهم در تعیین سرنوشت فلسطینیان است تا در مقابله توطئه های رژیم صهیونیستی در پاك كردن قضیه فلسطین بایستند.[41]

ب: علاقه وافر به رهبران مقاومت لبنان

مرحوم احمد الزین رابطه نزدیکی با گروه های مقاومت در لبنان داشت و به رهبران این گروه ها علاقه مند بود. به عنوان نمونه، رفاقت صمیمی او با امام موسی صدر این موضوع را به خوبی تایید می کند. چنانکه در مصاحبه ای بدین صورت امام موسی صدر را مورد تمجید قرار داده است: «سید موسی صدر اولّاً عالم بی نظیری بود،آن هم عالم عامل، از علمش هم فقط برای تحصیل و تحقیق و اندیشه استفاده نمی کرد، بلکه با عمل به علمش در حوزه مسائل فرهنگی، اجتماعی، مشاوره و پزشکی مؤسسات و مدارسی را تأسیس می کرد. از نظر فرهنگی شخصی با فرهنگ و دارای بینشی وسیع بود به شکلی که تعجب بسیاری از شخصیت های بزرگ چه مسیحی یا مسلمان یا سیاسیون – را بر انگیخته بود. شخصیتی بسیار تأثیر گذار داشت. کسی که با او می نشست حتماً به حرفهایش خوب گوش می داد و او را بسیار مورد محبت قرار می داد. در شخصیت او جاذبه ای سحر آمیز بود که خیلی کم در سایر مردم می بینی، از نظر اخلاقی هم بسیار ملتزم بود. ما را ترک کرد و حال آنکه پولی برای خانواده اش به جا نگذاشت. از خودش خانه ای نداشت، با اینکه پولهای میلیونی به سویش می آمد اما در برنامه های عمومی و در خدمت به مسلمانان انفاق می کرد. ولی خودش در ساختمانی با خانواده اش زندگی می کرد و خانه شخصی نداشت. وقتی ناپدید شد همسر و خانواده اش پولی نداشتند تا جایی که برخی از خانواده های ثروتمند، هزینه های زندگی و تعلیم فرزندان سید موسی صدر را تقبل کردند. با اینکه اموالی را به دست می آورد، همه آنها را در برنامه های فرهنگی و خیریه و امور اجتماعی مصرف میکرد، این امام موسی صدر است.»[42]

شیخ احمد الزین به شهید سید حسن نصرالله (ره) نیز به شدت ایمان داشت و علاقه مند بود تا جایی که در یکی از بیانات، آرزویش را اینگونه توصیف کرده است: «امیدواریم که به زودی در مسجدالاقصی به امامت سید حسن نصرالله نماز بگزاریم.»[43]

فارغ از اینکه این جمله تا چه میزان وحدت آفرین بوده و حاکی از روحیه تقریبی آن عالم اهل سنت دارد، همچنین این عبارت نشان می دهد که آن مرحوم خود را ماموم و شهید نصرالله (ره) را امام و مقتدای خود می دیدند.

ج: واکنش به احکام صادره علیه رهبران مقاومت

مرحوم احمد الزین هنگامی که متوجه شد رژیم خودکامه بحرین حکمی را علیه شیخ عیسی قاسم (رهبر شیعیان این کشور) صادر نموده است، ضمن آنکه به این حکم اعتراض نموده و از مردم بحرین خواست تا به جهت اعتراض به خیابان ها بیایند و از شیخ عیسی قاسم (دامت برکاته) دفاع کنند، همچنین در بیاناتی صریح، تاکید کرد که مسوولیت حفظ جان این عالم شیعی، متوجه شخص پادشاه بحرین می باشد. [44] بدین معنا که اگر آسیبی به رهبر شیعیان بحرین برسد، پادشاه این کشور می بایست پاسخگو باشد.

در خصوص شهید نمر باقر النمر (ره)، شیخ احمد الزین وقتی که اطلاع یافت که دولت سعودی احکام تندی را علیه آن شهید سعید و برخی دیگر از زندانیان سیاسی صادر نموده است، در واکنش به این مسئله چنین تصریح کرد: «روش و برخورد دولت عربستان سعودی را با طرف هایی اعم از شیعه و سنی كه موافق سیاست ها ، مواضع وعملكرد مقامات سعودی نیستند، شایسته این دولت و جامعه عربستان نمی دانیم.
مقامات سعودی سزاوار است با مطالباتی كه خواستار آزادی اندیشه و مذهبی هستند، با حسن نیت برخورد كنند و با شیعیان عربستان براساس اصل حسن همجواری، تعامل دوستانه داشته باشند و با آنان گفت وگو كنند تا هرگونه سوء تفاهم برطرف و مشكلات بدون توسل به خشونت و درگیری حل شود.
اتهامات امنیتی به شیخ النمر و دیگر بازداشت شدگان را به هیچ وجه قبول نداریم و باید به این روند برای برخورد با مخالفان در عربستان پایان داده شود.»[45]

با توجه به شواهد فوق معلوم می شود شیخ احمد الزین همواره به دفاع از جبهه مقاومت اهتمام می ورزید و در مسیر حمایت از رهبران مظلوم آن نیز از هیچ تلاشی فروگذار نمی کرد. حال آن گروه یا رهبر مقاومت، شیعه باشند یا اهل سنت؛

4. عشق و علاقه وافر به انقلاب اسلامی و تبیین خدمات آن

به طور طبیعی وقتی شخصی حامی دائمی گروه های منتسب به جبهه مقاومت باشد، قطعا به انقلاب اسلامی که زمینه ساز این گروه ها و موجب رشد آنها شده است نیز دلبسته خواهد بود. شیخ احمد الزین نیز از این مسئله مستثنی نبوده و لذا آنطور که خودش تصریح کرده، از اولین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی، حامی آن بوده است.[46]

او حتی در واکنش به سخن برخی که اشکال می کردند چرا باید مذهب رسمی جمهوری اسلامی، مذهب شیعه جعفری (علیه السلام) باشد نیز چنین گفته است: «(ما یقال ان الجمهوریه الاسلامیه هی علی المذهب الجعفری (علیه السلام) و هو منصوص علیه فی الدستور)، فانی اقول: سواء کانت الدوله علی المذهب الجعفری (علیه السلام) او المالکی او الحنفی فان المهم فی کل ذلک انها دوله اسلامیه ترجع الی کتاب الله و هدی رسوله (صلی الله علیه وآله) و انا مع الجمهوریه الاسلامیه و هذا ما القی الله علیه و علی جمیع العرب و المسلمین ان یعودوا الی التزام بکتاب الله و هدی رسوله (صلی الله علیه وآله) و ان یعلموا علی تطبیق شرع الله و منه الوحده الاسلامیه التی ننشدها.»[47] (در پاسخ به این گفته که جمهوری اسلامی بر مذهب جعفری (علیه السلام) است و این در قانون اساسی تصریح شده)، می‌گویم: چه دولت بر مذهب جعفری (علیه السلام) باشد و چه مالکی یا حنفی، آنچه در همه این‌ها اهمیت دارد این است که (جمهوری اسلامی)، دولتی اسلامی است که به کتاب خدا و هدایت پیامبرش (صلی الله علیه وآله) رجوع می‌کند. من با جمهوری اسلامی هستم و خواسته من از تمامی عرب زبان ها و مسلمانان این است که به کتاب خدا و هدایت پیامبرش (صلی الله علیه وآله) بازگردند و برای اجرای شریعت الهی و دستیابی به وحدت اسلامی که در آرزوی آن هستیم، تلاش کنند.

بدون شک این سخنان نشان دهنده بصیرت دینی و اندیشه زلال آن مرحوم است. البته دفاع مرحوم احمد الزین از انقلاب اسلامی به همین جا ختم نمی شود و در ادامه به برخی دیگر از عبارات او در این خصوص اشاره خواهد شد:

الف: تبیین ثمرات انقلاب اسلامی

شیخ احمد الزین که انقلاب اسلامی را سرسلسله و عامل تحولات بزرگ منطقه از جمله بیداری اسلامی می دانست[48]، در عبارتی گویا، برخی از ثمرات این انقلاب نورانی را اینگونه تبیین کرده است: «و کان من الثمرات الثوره الاسلامیه تبنی الثوره للقضیه الفلسطینیه و المقاومه الاسلامیه و طرد السفاره الاسرائیلیه من طهران و تبنی قضایا العالم الاسلامی و المستضعفین من العالم سواء کانوا من المسلمین او من غیر المسلمین تاکیدا لعداله الاسلام و انسانیته و حضارته و التعاون و التراحم بین البشر فهل للمسلمین الیوم ان یستفیدوا من تجربه الثوره الاسلامیه فی ایران و من تجربه الامام الخمینی (ره) المنتصره و الناجحه»[49] از جمله دستاوردهای انقلاب اسلامی، حمایت از آرمان فلسطین و مقاومت اسلامی، اخراج سفارت اسرائیل از تهران، و پذیرش مسائل جهان اسلام و مستضعفانِ سراسر جهان بود؛ خواه مسلمان باشند یا غیرمسلمان، تا بر عدالت، انسانیت، تمدن و همکاری و مهربانی میان انسان‌ها تأکید شود. آیا مسلمانان امروز می‌توانند از تجربه انقلاب اسلامی در ایران و تجربه پیروزمندانه و موفق امام خمینی (ره) بهره ببرند؟

در عبارت دیگری نیز از آن مرحوم می خوانیم: «انقلاب ایران روح خودباوری، شجاعت و اعتماد به نفس را در ملت‌های مسلمان ایجاد کرد و ثابت کرد که می‌توان در برابر قدرت‌های استکباری ایستاد و پیشرفت هم نمود. کشورهای وابسته در منطقه در خدمت اربابان آمریکایی بودند و پیشرفت خاصی نداشتند اما جمهوری اسلامی ایران در برابر آمریکا ایستاد، در برابر فشارهای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی مقاومت کرد و بحران‌های متعدد داخلی و خارجی را که همه‌اش با تحریک جهان استکبار انجام می‌گرفت، پشت سر گذاشت و اتفاقاً روزبه‌روز قوی‌تر شد و در عرصه‌های مختلف علمی و صنعتی پیشرفت نمود.»[50]

همچنین آن اندیشمند بزرگوار معتقد بود که خط انقلابی ایران می تواند به حل بحرانهای جهان اسلام کمک کند.[51]

بایسته ذکر است ایشان ضمن اشاره به برخی از خدمات جمهوری اسلامی، تصریح می کند: «جهان اسلام هیچگاه تلاشهای جدی ومسوولانه ایران اسلامی در خصوص اعلام هفته وحدت اسلامی، دعوت از مسلمانان اهل تسنن برای سفر به ایران و دیدار با برادران شیعی خود و همچنین اعلام روز جهانی قدس برای اهمیت دادن به مهمترین دل مشغولی جهان اسلام را فراموش نمی کنند.»[52]

بنابراین تبیین برکات انقلاب اسلامی از جمله محورهای بیانات و مکتوبات مرحوم احمد الزین در سال های پس از پیروزی این انقلاب مبارک بوده است.

ب: تشریح علت ترس دشمنان از جمهوری اسلامی ایران

شیخ احمد الزین که معتقد به ترس دشمنان از جمهوری اسلامی بود، در تشریح علت وجود چنین ترسی نیز گفته است: «ایالات متحده آمریکا و در پشت سر او اروپا و رژیم صهیونیستی از جمهوری اسلامی ایران می ترسند چون ایران، پرچم اسلام و وحدت اسلامی و آزاد سازی قدس شریف را برافراشته است.»[53]

ج: تبیین چرایی فشار مستکبران بر ایران اسلامی

آن عالم بزرگوار در بیاناتی، چرایی فشار مستکبران بر ایران اسلامی را اینگونه تبیین می کند: «دليل همه فشارها عليه ايران ايستادگي آن در كنار فلسطين و حمايت از گروه هاي مقاومت در فلسطين، لبنان، سوريه و عراق در مبارزه با رژيم صهيونيستي و تكفيري هاست.»[54]

د: تصریح به لزوم حمایت از جمهوری اسلامی در وقت فشار دشمنان

مرحوم احمد الزین پس از تبیین بحث قبل، در عباراتی که نشان دهنده شجاعت و البته بصیرت ایشان بوده است نیز می گوید: «وفاداری به انقلاب اسلامی و رهبر آن و حمایت آنها از مسایل جهان اسلام ، ما را بر آن می دارد که در برابر تهدیدها و فشارها علیه آن از سوی جهان غرب، در کنار انقلاب اسلامی بایستیم.»[55]

با توجه به تصریحات فوق به روشنی مشخص می شود شیخ احمد الزین به شدت دلبسته به انقلاب اسلامی بود و در مسیر حمایت و تبیین دستاوردهای آن به معنای واقعی کلمه مجاهدت می نمود. البته او به منصب الهی «ولایت فقیه» نیز باور و ایمان داشت که در بخش بعد به نمونه هایی از بیانات ایشان در این خصوص اشاره می گردد.

5. توصیه به اطاعت از ولایت فقیه

مرحوم احمد الزین، ولایت فقیه را رهبر کل مسلمین جهان می دانست[56] و معتقد بود که کل مسلمین به آن نیازمند و محتاجند.[57]

او در خصوص وجوب پیروی از ولی فقیه نیز چنین تصریح می کرد: «باید تعصبات مذهبی را کنار بگذاریم. به اعتقاد ما کسانی که از لحاظ سیاسی به ولایت کتاب خدا و ولایت رسول خدا (صلی الله علیه وآله) ایمان دارند، باید به ولایت فقیه نیز ایمان بیاورند. توجه به این نکته لازم است که انتخاب رهبر واحد، تعارضی با اختلافات مذهبی ندارد. زیرا در این صورت، در مسائل سیاسی جهان اسلام از یک رهبر واحد پیروی خواهیم کرد و در انجام امور عبادی، هرکس به مذهب خودش عمل می‌کند. مثلاً من به مذهب حنفی ایمان دارم، پس نمازم را آن‌گونه می‌خوانم که مذهب حنفی بیان کرده است و یا کسی که شافعی است، نمازش را به گونه‌ای که مذهب شافعی آن را بیان کرده است، بخواند. اما از لحاظ سیاسی بر پیروان تمام مذاهب لازم است که پشت سر یک رهبر واحد حرکت کرده و تبعیت کنند.»[58]

در عبارت دیگری از آن مرحوم چنین آمده است: «شیعه با داشتن ولی فقیه، صاحب رهبری قدرتمند است و ما در تجمع علمای مسلمین با تاکید بر وحدت و عبور از اختلافات، التزام خود به این رهبری را اعلام می کنیم.»[59]

البته شیخ احمد الزین در عبارات متعدد دیگری نیز عبارات ارزشمندی را در راستای تجلیل از مقام شامخ امام خمینی (ره) بیان کرده است که به عنوان نمونه در یکی از این بیانات می خوانیم: «تاریخ از کمتر شخصیتی به مانند امام خمینی (ره) سراغ دارد که با جانفشانی، قبول درد غربت و خطرات مختلف بادر پیش گرفتن زندگی ساده و بی آلایش تنها به فکر مبارزه با ظلم و رهایی انسانها از اسارت قدرتهای بزرگ باشد.»[60]

او به شدت به رهبر شهید انقلاب حضرت آیت الله سید علی خامنه ای (ره) نیز ارادت داشت و درباره ایشان تصریح می کرد: «ما به راه آیت الله العظمی خامنه ای (ره) ایمان داریم و پشت سر رهبری الهی ایشان هستیم.»[61]

جالب تر آنکه مرحوم احمد الزین در بیانی صریح نیز اینگونه خود را فدایی امام شهید انقلاب (ره) معرفی می کند: «امام خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران است و همان سیاست‌های امام خمینی‌(ره) را ادامه می‌دهد، ایشان به مسایل جهان اسلام اشاره می‌کنند، من به عنوان یک عالم حنفی در برابر خداوند شهادت می‌دهم که حاضرم همه چیز را در مقابل ولایت فقیه فدا کنم.»[62]

بنابراین آن عالم بصیر، ضمن دفاع همه جانبه از انقلاب اسلامی، به رهبران آن نیز عشق می ورزید و از مسلمانان جهان درخواست می کرد تا از آن بزرگواران تبعیت کنند.

6. نقد شجاعانه سیاست های برخی از کشورهای عربی منطقه

آقای احمد الزین، به همان میزان که دلبسته انقلاب اسلامی بود و در مدح آن سخن می گفت، به همان میزان نیز به مذمت برخی از کشورهای عربی منطقه که مطیع محض مستکبران عالَم هستند، می پرداخت. چنانکه او در یکی از مواضع شجاعانه اش، ضمن تبیین این موضوع که امروزه در میان کشورهای منطقه دو نوع گرایش عمده وجود دارد، اینگونه به مقایسه میان رویه جمهوری اسلامی ایران با برخی از کشورهای عربی منطقه پرداخته است: «گرايش اول ، گرايش جمهوري اسلامي ايران است كه به اسلام ملتزم و بر وحدت اسلامي تاكيد مي كند.
گرايش دوم خواستار تفرقه بين مسلمانان و حمايت از صهيونيست ها و آمريكا است و اين گرايش را در برخي كشورهاي عربي مشاهده مي كنيم.»[63]

او در موضع تحسین برانگیز دیگری نیز چنین گفته است: «باید به نیرنگ رهبران و سران کشورهای عربی و اسلامی اشاره کنم که برای تحقق اهداف خودشان، از غرب پیروی می‌کردند و ملت را هم توجیه می‌کردند تا دنباله‌رو کشورهای غربی باشند، اما در حقیقت آن‌ها به دنبال ریاست و حکومت‌داری خودشان بودند. لذا می‌بینیم که در عمل، کشورهای عربی و اسلامی در دهه‌های گذشته هیچ‌گونه پیشرفتی در زمینه‌هایی چون تمدن، اقتصاد و عرصه‌های دیگر نداشته‌اند، بلکه بعضاً پَس‌رفت هم کرده‌اند.»[64]

شیخ احمد الزین در بیانات دیگری نیز نادانی و جهالت برخی از حکام کشورهای عربی را اینگونه تشریح می کند: «رهبران کشورهای عربی مصلحت ملت‌های خودشان را در پیروی از آمریکا و فرانسه و انگلیس می‌دانستند، اما زمان ثابت کرد که آن رهبران در جهل و نادانی به سر می‌بردند.»[65]

در نهایت این عالم نامدار لبنانی به مقامات حکومت آل سعود و سایر کشورهای عربی اینچنین توصیه می کرد: «مقامات عربستان و سایر کشورهای عربی در سیاست های خود تقوا بیشه کرده و از خدا بترسند و تلاش کنند خود را از بند فرمان های آمریکا برهانند.»[66]

بی تردید صدور آراء فوق نیز برخاسته از نگاه تمدنی مرحوم احمد الزین دارد. برای او بیش از آنکه تعصبات زبانی، قومی و قبیله ای اهمیت داشته باشد، عمل به مبانی دینی اهمیت داشته است.

7. استکبار ستیزی

پرواضح است حتی اگر بخشی مستقل پیرامون نظر شیخ احمد الزین در خصوص استکبار جهانی نداشته باشیم، بازهم با توجه به مباحث پیشین مشخص می شود ایشان به شدت استکبار ستیز بوده اند.

به هر حال برخی از مواضع ضد استکباری آن مرحوم به شرح ذیل می باشد:

الف: درخواست از امت اسلامی برای ایستادگی در مواجهه با مستکبران

در یکی از توصیه های مرحوم احمد الزین خطاب به امت اسلامی می خوانیم: «ما امت اسلامی را به ایستادگی و مقاومت در برابر طرح های استکباری آمریکا در منطقه و نیز حمایت از مقاومت اسلامی در دفاع از لبنان در رویارویی با رژیم صهیونیستی در راستای آزادسازی قدس شریف دعوت می کنیم.»[67]

او همچنین در تبیین اهمیت کوتاه کردن دست استکبار از بلاد اسلامی نیز گفته است: «ملت ها باید بدانند آزادی قدس، تنها راه حل كوتاه كردن دست استعمار از بلاد اسلامی است.»[68]

آن عالم بصیر در سخنانی نیز خطاب به مسلمانان جهان عرب می گوید: «ما همواره از عرب زبان ها می خواهیم که خود را از یوق بندگی آمریکا رها سازند و وابستگی به بریطانیا بزرگ را فراموش کنند. ما این وابستگی را چه در گذشته و چه در زمان حال به ویژه در خصوص کشورهای خلیج فارس مثل عربستان و بحرین، رد کردیم. باید این وابستگی کورکورانه از بین برود و به جای آن پرچم بدر، پرچم جهاد در راه خدا، پرچم مقاومت لبنان و فلسطین در ماه رمضان در وجب به وجب سرزمین های عربی و اسلامی بلند شود.»[69]

ب: تبیین برخی از دسیسه های مستکبران

قاضی احمد الزین در مواضع متعددی نیز امت اسلامی را نسبت به دسیسه های دشمنان آگاه می کرد. چنانکه در یکی از عبارات او در این خصوص آمده است: «دامن زدن به اختلاف های مذهبی و طایفه ای یکی از راه ها و سیاست های آمریکا است که ضد ملت ها و به ویژه در کشورهای اسلامی بکار می رود و آمریکا و مزدورانش در پشت فتنه،انفجارها و تعرض به اماکن مقدس در عراق قرار دارند.»[70]

در یکی دیگر از عبارات او نیز پیرامون طرح های تجزیه طلبانه استکبار جهانی می خوانیم: «غرب و آمریكا در واقع وحدت ملی- عربی و اسلامی منطقه را هدف قرار داده تا بدین ترتیب منطقه را به كشورهایی كوچك تر تقسیم و بدین صورت بر آنها سیطره یابند.»[71]

آن مرحوم در خصوص اهتمام آمریکا بر غارت اموال کشورهای اسلامی نیز گفته است: «آمریکا به دنبال غارت اموال کشورهای اسلامی و مصادره آنها به نفع رژیم صهیونیستی است.»[72]

شایان ذکر است رئیس فقید تجمع علمای مسلمین لبنان معتقد بود برای رفع توطئه های دشمنان واجب است که آحاد امت با یکدیگر وحدت داشته باشند.[73]

ج: حمایت از طرح های ضد استکباری در منطقه

پس از شهادت سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی (ره)، پارلمان عراق در اقدامی مهم و ارزشمند قانون اخراج نیروهای آمریکایی از این کشور را به تصویب رساند. از این رو شیخ احمد الزین از این اقدام پارلمان عراق قدردانی کرد و گفت: «اگر نیرو های اشغالگر مخالفت کنند، مقاومت به حضور آنان در عراق پایان خواهند داد.»[74]

با این همه مشخص می شود یکی دیگر از ابعاد حیات مرحوم احمد الزین که برای امت اسلامی به ویژه عالمان مسلمان، الگوی مناسبی است، استکبارستیزی ایشان می باشد.

تا به اینجا هفت محور از آراء تمدنی قاضی احمد الزین اشاره شد. البته این آراء به همین جا ختم نمی شود ولیکن نگارنده به جهت رعایت اختصار به همین میزان اکتفا می کند.

جمع بندی

نظر به آنچه در این نوشتار گذشت مشخص می شود که آراء و افکار شیخ احمد الزین در مسائلی نظیر عشق ورزیدن به حضرات اهل بیت (علیهم السلام)، تاکید بر وحدت و تقریب مسلمین، دفاع از جبهه مقاومت و رهبران آن، حمایت از انقلاب اسلامی، تشریح ضرورت اطاعت از ولایت فقیه، انتقاد از سیاست های برخی از کشورهای عربی منطقه و اتخاذ مواضعی ضد استکباری، برای همه آحاد امت به ویژه عالمان و اندیشمندان مسلمان، الگویی مناسب به شمار می رود. امید است همه علمای جهان اسلام با اتخاذ چنین مواضع شجاعانه ای موجب بصیرت هرچه بیشتر مسلمین گردند.

کتابنامه

1. قرآن کریم.

2. الزین، احمد، الشهید الاول و الثانی رائدا الشهاده، نشریه رساله التقریب، شماره 86، رجب و شعبان 1432ق، قم، پژوهشگاه مطالعات تقریبی.

3. الزین، احمد، دراسات و مقالات: الوحده الاسلامیه، نشریه رساله التقریب، شماره 70، ذی القعده و ذی الحجه 1429ق، قم، پژوهشگاه مطالعات تقریبی.

4. نشریه رساله التقریب، مصاحبه با شیخ احمد الزین، شماره 73، جمادی الاولی و جمادی الاخر 1430، قم، پژوهشگاه مطالعات تقریبی.

5. https://control12.alkhanadeq.com

6. https://farsi.khamenei.ir

7. https://www.hawzahnews.com

8. https://www.irna.ir

9. https://www.taghribnews.com