تصوف به عنوان یکی از تأثیرگذارترین جریانهای روحانی معنوی در تاریخ اسلام، مسیر پرفرازونشیبی را پیموده است. این جریان که در قرون اولیه اسلامی با گرایشهای زاهدانه و فردی آغاز شد و در طول تاریخ توانست به یک پدیده اجتماعی گسترده با ابعاد فرهنگی، سیاسی و اقتصادی تبدیل شود مسئله اصلی این پژوهش فهم این چرخش تاریخی و چگونگی تبدیل یک تجربه درونی و شخصی به یک ساختار اجتماعی نهادینه شده است. محقق در این پژوهش با استفاده از روش تاریخی تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای و متون معتبر تاریخی و عرفانی به بررسی تطوّر تصوّف از قرون اولیه تا دوره شکل گیری طریقتها پرداخته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که ظرفیت ذاتی تصوّف برای اجتماعی شدن ریشه در بعد تربیتی تصوّف و رابطه مریدی و مرادی و جایگاه معنوی شیخ و مراد داشته که زمینه ساز گرد آمدن مریدان حول شیخ و مرشد طریقت شد. این فرایند در بستر تاریخی مراحل مشخصی را پشت سر نهاد؛ از زهد فردی در قرون نخستین و حلقات ذکر و وعظ، به شکل گیری مکاتب نخستین تصوّف و گروههای جمعی صوفیان در قرون سوم تا پنجم و نهایتاً به ظهور طریقتهای منسجم از قرن ششم به بعد منجر شد که با حمایت حکومت ها و پذیرش عمومی مردم به نهادی قدرتمند در جهان اسلام تبدیل گردید.

واژگان کلیدی بعد ،تربیتی اجتماعی شدن ،تصوف فرایند تکامل، حلقات ذكر، مكاتب عرفانی، گروه های جمعی طریقت های تصوّف.

فایل pdf کامل مقاله را از لینک زیر دانلود نمایید.