1- بیداری اسلامی
رویکردی اصیل که مصلحان، اسلامگرایان واقعی و مجاهدان امت، آن را در سراسر سرزمینهای اسلامی، پدید آورده و فعال ساختند.
شعارها و اهداف رویکرد:
۱) (حاکمیت الهی) اقامه حکومت اسلامی و اجرای احکام و تعالیم دین در جامعه مسلمانان
۲) (جهاد)مبارزه با استعمارگران، کفار، صهیونیستها (از دوران ظهور صهیونیسم) . همچنین مبارزه با دستنشاندگان استعمار و طاغوتهایی که مسلمانان را از حرکت به سمت تمدن اسلامی و قدرتیابی در برابر سیطره کفار، منع میکنند.
۳) (اتحاد) تقویت اتحاد، اخوت، همافزایی و یکپارچگی در امت و ممانعت از تفرقه و نزاع بیجا
۴) (تمدن اسلامی) احیای اندیشه و فرهنگ اسلامی مبتنی بر و حفاظت از آن
۵) (سلفیت) پیروی از سلف صالح امت در تبعیت از قرآن و سنت و در دوری از بدعتها (سبک زندگی غربی و بیگانه) و همچنین در جهاد با کفار و استقلال از آنان.
این رویکرد، باعث رویش جریانها و گروههای متعددی در سراسر جهان اسلام شد که پیروزیها و پیشرویهای گستردهای نیز داشتهاند، اما ناکامیهای بسیاری نیز برای برخی از این جریانها رخ داده است که عمدتاً حاصل تقابل دو رویکرد دیگر و سپس فشار و ضربه مستقیم دشمنان خارجی و کفار بوده است.
2- سکولاریسم، لائیسم، غربگرایی، بیگانهگرایی
رویکردی که فریفته و لباخته استعمارگران شده و سعادت امت را در گرایش به آنان، تقلید از آنان و همگرایی با بیگانگان میداند. غربیها و بیگانگان، عمدتاً توسط دانشآموختگان مراکز علمی غربی و مزدوران خود در سرزمینهای اسلامی، این رویکرد را رواج دادند.
شعارها و اهداف رویکرد:
۱) ضمیمه کردن سرزمینها و ملتهای مسلمان به تمدن و حاکمیت بیگانگان (غربی، صهیونیستی و یا شرقی)
۲) ارائه خوانشی از دین اسلام که در امور قشری و مناسکی محدود شده و در مسیر همگرایی با کفار و پیروی از آنان، مانعی ایجاد نکند، بلکه مشوق آن باشد
۳) ترویج تمدنهای بیگانه و بزَک کردن آنها در برابر چشم مسلمانان و القای حس حقارت و خودباختگی در برابر این تمدنها در دل ملتهای مسلمان
۴) نهادینه کردن مبانی، اصول، روشها و نظریات غربی و بیگانه در مراکز علمی و مدیریتی مسلمانان
۵) مبارزه با رویکرد بیداری اسلامی و یکسان جلوهدادن این رویکرد با رویکرد تحجر و تکفیر. در واقع، پوشاندن لباس تحجر و تکفیر بر اندام رویکرد بیداری اسلامی
۶) ایجاد تفرقه میان مسلمانان بر اساس قومیت، زبان، مرزهای استعماری و ...
این جریان با پوششهای مختلف توانسته است تا حد زیادی اهداف خود را در جوامع مسلمانان محقق سزد. با بزرگنمایی علم و تمدن غربی و مراکز علمی غرب، بسیاری از دانشآموختگان و تربیتیافتگان غرب در سرزمینهای اسلامی به عنوان مدیران و تنها افراد کارشناس، شناخته شده و زمام امور را به دست گرفتند. شرح بیشتر این رویکردها در معرفی جریانهای مبتنی بر آنها و رصد تحولاتشان ارائه خواهد شد.
3- تحجر، تکفیر و افراطگرایی
رویکردی که خوانشی جعلی و منحرف از اسلام ارائه کرده و تلاش میکند که خود را نسخه اصیل معرفی کرده و با ویرانگری و عقبماندگی، چهره اسلام را مخدوش میسازد.
شعارها و اهداف رویکرد:
۱) ارائه نسخهای انحرافی از اسلام و تعاریفی تحریفشده از تعالیم اسلامی
۲) سوقدادن انرژی جوانان و نخبگان مسلمان به سمت و سوی انحرافی که نهتنها هیچ آسیبی برای بیگانگان و دشمنان اسلام نداشته باشند، بلکه در راستای اهداف آنان و بازیگر سناریوهای آنان باشند.
۳) ناهموار ساختن مسیر رویکرد بیداری اسلامی با مخدوش ساختن شعارهای آن رویکرد و ارائه نسخههایی مشمئزکننده از جهاد و حاکمیت اسلامی که موجب نفرت ملتها از این مفاهیم گردد.
۴) استفاده از افراطگرایی جهت آماده کردن فضای رشد رویکرد سکولاریسم، لائیسم و تفریط
۵) ایجاد تفرقه و نزاع میان مسلمانان و تکفیر آنان مبتنی بر اصولی ضداسلامی اما در پوشش اسلام.
این رویکرد نیز مانند رویکرد سکولار از حمایت و پشتیبانی دشمنان اسلام برخوردار بوده و جهت تضعیف جریان بیداری اسلامی، تقویت میشود. جریانهای متعددی نیز مبتنی بر این رویکرد، پدید آمده و گسترش یافتهاند. حامیان این رویکرد نیز مانند حامیان رویکرد سکولار، تلاش کرده و در جریانهای متعدد و مهم امت، نفوذ کردهاند. اغلب کرسیهای معرفی اسلام در کشورهای غربی، تحت تصرف این رویکرد بوده و طبق اسنادی که در آینده منتشر خواهد شد، سیاستمداران غربی، دستور گسترش فزاینده این رویکرد در سرزمینهای اسلامی را در همان سال نخست پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، صادر کردند. این فرمان غربی نیز جهت محقق کردن همان اهداف فوق بوده است.