«کتاب "طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن" در دوره‌ای ارائه شد که غرب، اولاً لایه‌های تمدنی خودش، از نظر تا عمل، را تکمیل کرده است، ثانیاً از مرزهای خود عبور کرده و در تمام جوامع و فرهنگ‌ها رسوخ پیدا کرده و ثالثاً به یک کارآمدی گسترده‌ای در حیات بشر رسیده است. رهبر انقلاب، مسئله‌‌ و شبهۀ آن دوران و علت گرایش به مادی‌گری را تا به امروز، مسئله و سؤال کارآمدی دین در عرصۀ زندگی اجتماعی بشر می‌دانند. این تمدنِ به‌ظاهر موفق، چه در چهرۀ لیبرالیستی‌اش و چه در چهرۀ مارکسیستی‌اش دین‌ستیز است‌؛ آنها در عین اختلافات بسیار، در ضدیت با دین و ناکارآمد نشان دادنِ دین در عرصۀ زندگی بشر، اتّفاق نظر دارند و معتقدند دین توان تحقق آزادی و عدالت را ندارد.

در تقابل با این هجمه، دو جریان در جهان اسلام شکل گرفت، جریان «انفعال و غرب‌زدگی» و جریان «تحجر و انزوا‌طلبی». از نظر رهبر‌ انقلاب این خودباختگی در برابر غول تمدن غرب، بزرگ‌ترین معضل جامعه اسلامی است که این نکته را به صورت مفصل در مقدمه کتاب «اسلام و مشکلات تمدن» و کتاب «آینده در قلمرو اسلام» توضیح داده‌اند. 

جریان سوم، جریان مبارزه با تمدن غرب است. این جریانی است که با «نوسازی اندیشه اسلامی» و «ورود به عرصه اجتماعی و مبارزه»، در مقابل غرب، منفعل نیست. اندیشه رهبری همین است. به عقیدۀ ایشان اگر فعالیت فکریِ اسلامی از جنبش و مبارزه جدا شود، خشک و بی‌روح می‌شود؛ روح مبارزۀ دینی هم اگر از آگاهی و اندیشه عاری گردد، دچار ارتجاع و تحجر می‌گردد. 

ترکیب مقاومت و آگاهی‌بخشی و رشد فکری، خط انقلاب اسلامی را تشکیل می‌دهد.»

استاد میر باقری
(منبع: جلسۀ اولِ بازخوانیِ کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، ۱۴‌۰۱/۱‌۲/۱۱)