چکیده

زندگی اخلاقی از جمله ارکان فرهنگ تمدن‌ساز است که در پیدایش و بقای جوامع نقش مهمی دارد. امروزه با توجه به رشد گستردگی معضلات اخلاقی در جوامع، پرداختن به این مهم امری ضروری به نظر می‌رسد. علاوه بر این، قرآن کریم به عنوان برنامه‌ی جامع حیات تمدنی بشر، زندگی اخلاقی کنشگران خود را به نحوی به تصویر می‌کشد که بتواند در جهت اعتلأ و رشد اخلاقی جوامع نیز مؤثر باشد. نظر به اهمیت این مسئله، محقق در پژوهش پیشِ رو با روش توصیفی ـ تحلیلی، فهم تمدنی از زندگی اخلاقی قرآن را در پرتو آرای اخلاقی آیت‌الله جوادی آملی مورد واکاوی قرار می‌دهد. حیات طیبه توحیدی موردنظر ایشان در آرای اخلاقی و فلسفی آملی، از یک سو با درک زندگی چون حیات طیبه توحیدی معنا می‌شود، به نحوی که در عدالت و اخلاق استوار است و از سوی دیگر در پیوند با تقوا تبیین می‌شود، به نحوی که در رأس اخلاق، تقوا قرار دارد. قرآن کریم با القای غیر مستقیم و بیان مصادیقی از زندگی اخلاقی چون: بَطرِف اخلاقی، عینیت بخشیدن به الگوهای دینی توصیف ارزشی کنشگران، توجه به شخصیت اخلاقی، سَرَدهی به‌جا و بهره‌ دادن از استضعاف بنیشی، به توصیف جنبه‌هایی از زیست اخلاقی می‌پردازد. از نگاه آیت‌الله جوادی آملی زمانی فردی در شخصیت شد یافتگی اخلاقی و زندگی اخلاقی خواهد داشت که بتواند در پرتو بینش توحیدی و توجه به عقلانیت عدالت و حیات طیبه دست به عمل بزند. نقش زندگی اخلاقی در تمدن‌سازی بدین صورت است که اخلاق از یک سو موسسه‌ساز است، به نحوی که اگر با برخورداری از آن توانسته باشد زیست اخلاقی را طرّاحی کند نه تنها از «دیگری» متمایز می‌شود، بلکه شعاع اثرگذاری و تمایز او در سطحی فراژان از روابط انسانی خواهد بود و از سوی دیگر این زندگی در مرحله بعد، تمدن‌ساز هم خواهد بود؛ بَرآیند اصول اخلاقی در جامعه به مرحله‌ای می‌رسد، از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی سقوط فردی، سقوط جامعه و تمدن را در پی دارد.

واژگان کلیدی: فهم تمدنی، زندگی اخلاقی، آیت‌الله جوادی آملی، قرآن.

جهت دانلود فایل مقاله اینجا کلیک فرمایید.