وضعیت نظامی، تداوم حملات و نقض آتشبس
تحلیل وضعیت میدانی در نوار غزه نشان میدهد که توافق آتشبس امضاشده در ماه اکتبر، تنها یک وقفه ناپایدار بود و رژیم اشغالگر پیدرپی به نقض تعهدات خود ادامه میدهد. در روزهای اخیر، نیروهای اسرائیلی بار دیگر توافق را نقض کردهاند؛ از جمله با انجام حملات هوایی به شهر رفح در جنوب نوار غزه و تیراندازی شدید نیروهای مستقر در شرق خانیونس. همزمان، ارتش اشغالگر چهار ساختمان مسکونی را در شرق خانیونس منفجر کرده است. این تحرکات، احتمال بروز درگیریها را به شکل قابل ملاحظهای افزایش میدهد.[1]
شدت تداوم خشونت در آمار قربانیان مشهود است. آمار کلی جانباختگان حملات اسرائیل به نوار غزه از هفت اکتبر ۲۰۲۳ به رقم هولناک ۶۹,۱۸۵ شهید و ۱۷۰,۶۹۸ زخمی رسیده است.[2] نکته حائز اهمیت در ارزیابی دوره اخیر، آمار تلفات پس از اعلام آتشبس است. تنها از تاریخ یازده اکتبر ۲۰۲۵ (اعلام آتشبس) تاکنون، ۲۴۵ فلسطینی کشته و ۶۲۷ تن دیگر مجروح شدهاند.[3] این دادهها نشان میدهد که جنگ نسلکشی نه پایان یافته، بلکه به نوع جدیدی از خشونت مستمر و کمشدت در محیط پساآتشبس تغییر شکل داده است.
فاجعه انسانی سیستماتیک و زمستان ویرانی
بحران انسانی در غزه از یک وضعیت اضطراری به یک سیاست سیستماتیک محاصره و فشار برای تغییرات جمعیتی تبدیل شده است. آمار رسمی نشان میدهد که محاصره کمکهای حیاتی با محدودیتهای شدید ادامه دارد. طبق گزارشها، در فاصله ده تا ۳۱ اکتبر ۲۰۲۵، میانگین ورود روزانه کامیونها تنها ۱۴۵ دستگاه بوده است؛ درحالیکه نیاز واقعی روزانه نوار غزه بیش از ۶۰۰ کامیون برآورد میشود. علاوه بر این، میزان ورود سوخت نیز از ده درصد نیاز واقعی فراتر نرفته است.
این بحران با نزدیک شدن به فصل زمستان، ابعاد جدیدی یافته است. بارشهای اخیر، صدها چادر و پناهگاه موقت آوارگان را زیر آب برده و هزاران خانواده را در معرض شرایط جوی بسیار سخت قرار داده است. در اقدامی که به نظر میرسد عامدانه است، سازمان ملل متحد اعلام کرد که اسرائیل ۲۳ درخواست این سازمان برای ورود اقلام ضروری از جمله چادر را رد کرده است. دفتر اطلاعرسانی دولت غزه تأکید کرد که این شرایط جدید، تراژدی نزدیک به ۱.۵ میلیون آوارهای را که در چادرهای کهنه و فرسوده به سر میبرند، تشدید کرده است.[4]
از منظر بهداشتی و زیستمحیطی، وضعیت به مرز فاجعه رسیده است. براثر حملات مکرر، بیش از ۸۵ درصد از تجهیزات و ماشینآلات جمعآوری زباله منهدم شده و حدود ۲۶۰ هزار تُن زباله در خیابانها انباشته شده است. فروپاشی زیرساختهای حیاتی، خطر بروز یک فاجعه بهداشتی گسترده را در سراسر نوار غزه به همراه دارد.[5]
استفاده ابزاری از محاصره برای تغییر جمعیتی: تفاوت فاحش میان حجم نیازهای حیاتی (بیش از ۶۰۰ کامیون در روز) و کمکهای ورودی (۱۴۵ کامیون در روز)، همراه با ممانعت عمدی از ورود اقلام اساسی مانند چادر، نشان میدهد که هدف رژیم اشغالگر صرفاً مدیریت کمکها نیست، بلکه یک تاکتیک استراتژیک برای ایجاد شرایط زیستی غیرقابل تحمل در نوار غزه، بهویژه در مناطقی که آوارگان متمرکز شدهاند (که بعداً بهعنوان "منطقه قرمز" تعریف شدند)، است تا غیرنظامیان را تحت فشار شدید قرار داده و آنها را وادار به پذیرش کنترل امنیتی اسرائیل بر کمکرسانی یا درنهایت، مهاجرت اجباری کند.
طرح فاششده تقسیم غزه ("سبز و قرمز")
در همین بستر اختلافات، اسنادی توسط روزنامه گاردین فاش شده که نشان میدهد ارتش آمریکا در حال بررسی یک طرح بلندمدت برای تقسیم بنیادین نوار غزه به دو منطقه سبز و قرمز است.[6]
جزئیات طرح منطقهبندی شده:
- منطقه سبز (Green Zone): این منطقه در شرق غزه قرار دارد و تحت کنترل امنیتی مشترک اسرائیل و نیروی بینالمللی ثباتبخش (ISF) خواهد بود. طبق این طرح، بازسازی غزه فقط در این منطقه آغاز خواهد شد.[7]
- منطقه قرمز (Red Zone): این منطقه شامل نواحی ساحلی است که عمده جمعیت آواره فلسطین (بیش از دو میلیون نفر) در آن فشرده شدهاند و براساس این طرح، به صورت ویرانه رها خواهد شد و هیچ برنامه مشخصی برای بازسازی آن وجود ندارد.[8]
خط تقسیمکننده این دو منطقه، «خط زرد» کنونی است که نظامیان اسرائیل در راستای توافق آتشبس به آن عقبنشینی کردهاند. مأموریت نیروی ISF به شدت به منطقه سبز محدود خواهد بود و مجاز به عملیات در منطقه قرمز نخواهد بود که حماس در حال بازپسگیری کنترل است.
رها کردن بخش اعظم جمعیت آواره بدون برنامه بازسازی و عدم قطعیت درمورد تشکیل نیروی بینالمللی، این طرح را از پیش شکستخورده میسازد.