عرفان و تصوف در زمره پدیدارهایی است که در عرصه نظری و نیز در حوزه تحولات اجتماعی منشا اثر بوده و از وجوه تاثیر گذار تمدن اسلامی تلقی میشود که رویکردهای متفاوتی درباره آن اتخاذ شده است. در این پژوهش با طرح سه نظریه کلی به پدیدار عرفان و تصوف پرداخته شده است. رویکرد اول اساس و جوهر تمدن اسلامی را تصوف و عرفان تلقی میکند و اساس تمدن اسلامی از ابتدا تا کنون را بر همین مبنا تفسیر مینماید. رویکرد دوم به عدم امکان تأسیس اندیشه های سیاسی و تمدنی بر مبنای تصوف و عرفان باور دارد و این جریان را اصلی ترین عامل تعطیلی عقل و زوال اندیشه و تمدن اسلامی میداند رویکرد سوم جریان عرفانی را از عوامل مهم و جریان ساز میداند که سبب بالندگی تمدن اسلامی شده است.واژگان کلیدی: تصوف عرفان تمدن اسلامی عقلانیت شریعت