نویسنده: احمد کوثری
استقرار حاکمیت اسلامی و التزام به ولایت فقیه، نه یک امر صرفاً سیاسی، بلکه تکلیفی شرعی و ستون فقرات انسجام امت در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی است که در آموزهای دینی بسیار به آن سفارش شده و بر این اساس، عیار واقعی تعهد افراد و جریانات، نه در ادعا، بلکه در کیفیت مواجهه و سطح تبعیت آنان از ولیفقیه در میدان عمل نمایان میشود.
بر مبنای یک طیفبندی از بالاترین سطح همراهی تا تقابل مطلق، میتوان ۸ مدل رفتاری را از یکدیگر تفکیک کرد:
۱. در جستجوی تحقق منویات (وفاداری محض)
بالاترین سطح مواجهه با ولی امر، متعلق به کسانی است که منتظر دستور و بخشنامه نمیمانند؛ آنها از اوامر صریح فراتر رفته و تمام تلاششان را به کار میگیرند تا «منویات» و افق دید رهبری را بدست آورده و در میدان عمل محقق کنند. این افراد ضمن انتقال صادقانه و کارشناسانه مسائل به رهبری، در اجرا کاملاً مجاهدانه عمل میکنند. چهرههایی چون شهید حاج قاسم سلیمانی، شهید سید حسن نصرالله، مرحوم علامه مصباح یزدی و شهید سید ابراهیم رئیسی، نماد بارز این مکتب هستند.
۲. تبعیت سطحی و قشری (مواجهه بدون بصیرت)
در این دسته، اراده بر اطاعت و همراهی است، اما به دلیل فقدان تحلیل درست و فهم عمیق از پیچیدگیهای راهبردی، تبعیت به شکلی ظاهری و قشری انجام میشود. نتیجه این مواجهه، معمولاً کجفهمی، تندروی یا کندرویهای احساسی است که در عمل، برخلاف نیت اولیه، به اهداف حاکمیت ضربه وارد میکند.
۳. مواجهه تعارض نظر
این دسته، افرادی هستند که در جلسات و عرصههای مختلف، نظرات خود را – حتی اگر مخالف نظر ولیفقیه باشد – به صراحت بیان میکنند. هدف آنها اثبات کارآمدی ایده خودشان است. اگر رهبری نظرشان را پذیرفت که هیچ، اما اگر نپذیرفت، هرچند در عمل تقابل نمیکنند، هرچند در ساحت نظر هم تسلیم نمیشوند و بر دیدگاه خود پافشاری میکنند اما در نهایت به نظر ولی فقیه عمل میکنند.
۴. مواجهه حقوقی (تمایز میان امر صریح و پنهان)
این گروه نگاهی کاملاً حقوقی به مسئله دارند. آنها چارچوب عمل خود را صرفاً به نص قانون اساسی (مثل اصل ۱۱۰) و احکام مکتوب و رسمی محدود میکنند. تا زمانی که دستور صریحی (مثلاً در قالب حکم حکومتی یا فرماندهی کل قوا) صادر نشود، توصیههای عمومی و خطمشیهای کلی رهبری را با اتکا به نظرات کارشناسی خود نادیده میگیرند و نگاه انها به ولایت فقیه، تقلیلگرایانه و حقوقی است.
۵. مواجهه ابزاری و شعاری (ولایتمداریِ ویترینی)
در این بین این افراد، ولایت فقیه نه یک اصل اعتقادی، بلکه یک ابزار سیاسی است. افراد در تریبونها و شعارها بیشترین دم از رهبری میزنند، اما در عمل از این جایگاه برای پوشاندن ضعفهای مدیریتی خود، توجیه ناکارآمدیها یا حذف رقبای سیاسی بهره میبرند و بیانات را مصادره به مطلوب میکنند.
۶. تبعیت گزینشی (مواجهه مشروط)
این الگو بر اساس منافع شخصی یا جناحی شکل میگیرد. این افراد اگر دستور ولیفقیه با اهدافشان همسو باشد، آن را در بو و کرنا کرده و با صدای بلند اجرا میکنند؛ اما اگر با منافعشان در تضاد باشد، خیلی راحت از کنارش عبور میکنند. در این حالت یا تلاش میکنند نظر خود را تحمیل کنند و یا با بایکوت کردن دستور، آن را به حاشیه میبرند.
۷. انفعال و سرپیچی خاموش (عدم تبعیت)
این گروه اهل درگیری و تقابل علنی نیستند، اما در بزنگاههایی که باید عمل کنند، با عافیتطلبی و بهانهتراشی شانه خالی میکنند. حتی زمانی که دستورات رهبری کاملاً صریح و علنی است، رویه انفعال پیش میگیرند. عملکرد «خواص ساکت» در فتنهها و بحرانهای مختلف در این دسته جای میگیرد.
۸. تقابل و مخالفت فعال
در نهایت، نقطه مقابل وفاداری، گروهی هستند که شمشیر را از رو بستهاند. این جریانها نهتنها از دستورات پیروی نمیکنند، بلکه تمام توان خود را به کار میگیرند تا در مسیر اهداف نظام و خواست ولیفقیه اختلال ایجاد کرده و جریانسازیِ معکوس کنند. سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، جریانهای برانداز و گروهکهای تجزیهطلب، مصداق بارز این دشمنی و تقابل فعال محسوب میشوند.