نویسنده: محمد باغچقی

چکیده

مولوی سید سلمان حسینی ندوی از جمله عالمان اهل‌سنت معاصر است که افزون بر تاکید مستمر بر اتحاد امت و حمایت از جبهه مقاومت در جهان اسلام، همچنین به‌صورت شفاف و صریح به مقابله با مستکبران عالم پرداخت، ماهیت حقیقی آنان را افشا کرد و آحاد امت را به رویارویی با دولت‌های استکباری دعوت نمود. نکته حائز اهمیت دیگر آنکه از منظر این عالم مطرح شبه قاره هند، دولت‌های به ظاهر اسلامی که با مستکبران دوستی می‌کنند، خارج از خیمه اسلام بوده و مستحق لعن و عقوبت الهی هستند. بی تردید مجموع این نظریات، نشان دهنده اندیشه تمدنی مرحوم ندوی می باشد و نظر به اهمیت فوق العاده آن، در نوشتار پیش رو به نمونه هایی از این نظریات تمدنی اشاره خواهد شد.

واژگان کلیدی: مولوی سید سلمان ندوی، اهل‌سنت، وحدت، اتحاد، تقریب، ایران، فلسطین، جبهه مقاومت، آمریکا، عربستان، اسرائیل.

مقدمه

مروری بر نمونه‌هایی از آراء تمدنی مرحوم سید سلمان ندوی

آقای سید سلمان حسینی ندوی، فرزند سید محمد طاهر، در سال ۱۹۵۴ میلادی در شهر تاریخی لکنو در ایالت اوتار پرادش هند متولد شد.

وی در سال ۱۹۷۶م، موفق به اخذ مدرک تخصصی علم حدیث از دارالعلوم ندوه العلماء شد و پس آنگاه، در سال ۱۹۸۰م، مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه محمد بن سعود ریاض دریافت کرد.

سید سلمان سپس به تبلیغ و سخنرانی روی آورد و در سال‌های نخست فعالیتش سفرهای تبلیغی زیادی به شهرها و روستاهای هند داشت و پس از مدتی کوتاه به خطیبی مطرح در جهان اسلام تبدیل شد و لذا در طول حیاتش، سفرهای تبلیغی متعددی را به کشورهای مختلف انجام داد. مرحوم ندوی در بسیاری از این سخنرانی ها به تبیین مباحث تمدنی متعددی پرداخته است که در ادامه به نمونه هایی از این مباحث اشاره می گردد: ^[2]

اول: تأکید بر ضرورت وحدت و تقریب

به جرات می‌توان سید سلمان ندوی را از جمله داعیه داران مطرح اتحاد امت در عصر معاصر قلمداد نمود؛ چنانکه اقدامات عملی موثری را از او در راستای تقویت وحدت مسلمین شاهد بوده ایم؛ به عنوان نمونه تاسیس «جمعیه الشباب الاسلامیه» از جمله آن اقدامات موثر و وحدت‌آفرینی است که آقای ندوی هدف از تشکیل این نهاد را این‌گونه تشریح می‌کند: «بنده حدود چهل‌وپنج سال است که برای وحدت اسلامی کار می‌کنم. در سال ۱۹۷۵م، «جمعیه ‌الشباب ‌الاسلامیه» را تأسیس کردم که هدفش ایجاد وحدت بین فرقه‌های مختلف اسلامی بود. بنده با علمای فرقه‌های مختلف سنی و همچنین با علمای شیعه مثل حجت‌الاسلام کلب عابد و حجت‌الاسلام کلب صادق ارتباط داشتم. ما در این مرکز، تجربه‌ی بزرگانمان را به جوانان خود منتقل می‌کردیم.» ^[3]

البته افزون بر اقدامات عملی، همچنین از سید سلمان ندوی، عبارات مهمی نیز در خصوص اهمیت و ضرورت وحدت و تقریب به یادگار مانده است که برخی از این عبارات به شرح ذیل می باشند:

۱: تأکید پروردگار متعال بر وحدت مسلمین

آقای ندوی در بسیاری از سخنرانی‌های خود برای آنکه اثبات کند وحدت، امری الهی است، به برخی از فرمایشات پروردگار متعال در قرآن کریم اشاره کرده است؛ به عنوان نمونه در یکی از سخنرانی‌هایش چنین تصریح می‌کند: «خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: "وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا"؛همگی به ریسمان الهی چنگ زنید و پراکنده نشوید؛ خداوند متعال همچنین در قرآن کریم می‌فرماید: "وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ"؛ همه پیرو فرمان خدا و حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) باشید و هرگز راه اختلاف و تنازع را در پیش نگیرید که به دنبال این تفرقه، تضعیف شده و عظمت تان از بین می‌رود. خداوند متعال همچنین در کتاب خود عنوان کرده است: "وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ"؛و مانند کسانی نباشید که وحدت خود را از دست داده و پراکنده شدند و پس از آنکه دلایلی روشنی برایشان آمد در باورهای دینی خود اختلاف کردند؛ اینان هستند که برایشان عذابی بزرگ خواهد بود.» ^{[4] [5] [6]}

ندوی پس از اشاره به آیات فوق، این‌گونه نتیجه می گیرد: «بنابراین می بینیم خداوند تاکید دارد که مسلمانان امت واحده هستند و تفرقه و جدایی میان آنان مردود است.» ^[7]

این عالم معاصر اهل‌سنت در سخنرانی دیگری نیز گفته است: «همکاری مسلمانان با یکدیگر و حفظ وحدت، تکلیف و وظیفه ای بر دوش مسلمین است کما اینکه خداوند در قرآن کریم فرموده است: "انما المومنون اخوه" ^{[8] [9]}

۲: تأکید رسول خدا (صلی الله علیه وآله) بر تقریب مسلمین

مولوی سید سلمان همچنین به تلاش حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) برای متحد شدن امت نیز این‌گونه تصریح می‌کند: «پیامبراکرم (صلی الله علیه وآله) قبایلی که با هم سر جنگ داشتند را به امتی واحده تبدیل کردند.» ^[10]

او در عبارتی دیگر نیز می گوید: «وقتی رسول الله (صلی الله علیه وآله) به مدینه رسید بین دو طایفه بزرگ اوس و خزرج جنگ طولانی شده بود و آنان تشنه خون یکدیگر بودند. اما پس از پذیرفتن دعوت پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) و قرار گرفتن زیر سایه اسلام، سیاست یهودیان مبنی بر "تفرقه بینداز و حکومت کن" شکست خورد و مسلمانان طبق آیه شریفه"إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إخْوَةٌ"برادر یکدیگر شدند. نتیجه این شد کسانی که بز و شتر می‌چراندند و هیچ آگاهی از دین و دنیا نداشتند، توسط پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) چنین تربیت شدند و به نیروی متحدی تبدیل شدند که تمام جزیرة العرب را در مدت کوتاهی فتح کردند» ^[11]

۳: حقوق مسلمین نسبت به یکدیگر

یکی از مهم‌ترین محورهای مباحثی که در این سالها در سخنرانی‌های آقای سید سلمان ندوی قابل مشاهده است، ذکر و تبیین حقوق مسلمین نسبت به یکدیگر است؛ به عنوان نمونه او در یکی از جلسات سخنرانی چنین تصریح کرده است: «لازم است مسلمان به برادر مسلمان خود اعتماد کند و نسبت به او حسن ظن داشته باشد نه اینکه با دید سوء ظن به او بنگرد؛ درست به همین دلیل است که مسلمانان از غیبت کردن پشت یکدیگر نهی شده اند؛ و درست به همین علت است که مسلمانان از تجسس در امور یکدیگر و تمسخر همدیگر باز داشته شده اند. چنانکه خداوند در قرآن فرموده است: "يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ" همچنین در آیه دیگری فرموده است: "يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ"در فرمایشات پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نیز به این امور تاکید شده است و در سیره اهل بیت (علیهم السلام) نیز چنین تاکیداتی را می بینیم.» ^{[12] [13] [14]}

این عالم معاصر اهل‌سنت در موضع دیگری نیز گفته است: «انسان مسلمان باید با برادر مسلمان خود همکاری کند، او را تنها نگذارد و به او ظلم نکند؛ بدون هیچ‌گونه شک و تردیدی مسلمانان امت واحده هستند و برادر یکدیگرند؛ لذا مسلمانان باید با یکدیگر همراه، همکار و دوست و مهربان باشند تا بتوانند کلمه الله یا همان وحدت را در خدمت مسلمانان قرار دهند؛» ^[15]

۴: سرنوشت امتی که ملتزم به وحدت نباشد

تا اینجا مشخص شد که وحدت از جمله دستورات پروردگار متعال و رسول خدا (صلی الله علیه وآله) می باشد؛ حال اگر امتی بدان ملتزم و پایبند نباشد، قطعا به سرنوشت بسیار بدی مبتلا شده و «خسرالدنیا و الآخره» می‌شود. چنانکه سید سلمان ندوی در این باره می گوید: «علی رغم وجود تمامی این مشترکات (که میان مسلمین وجود دارد)، ما امروز شاهد اختلافات، مناقشات و منازعات میان مسلمانان هستیم، گویی که پیروان ادیان مختلف در حال منازعه با یکدیگر هستند. این همان چیزی است که امّت اسلامی را به سمت وابستگی به خارج، ذلت و سر فرود آوردن در برابر دیگران سوق می‌دهد. امتی که به دنبال تحقق وحدت نباشد، مغضوب خداوند واقع می‌شود و ذلت، سرنوشت آن خواهد بود.» ^[16]

شایان ذکر است به باور ندوی بسیاری از مشکلات امروز جهان اسلام، ناشی از وجود تفرقه در میان مسلمین است. به سخنی دیگر، اگر آحاد امت متحد می بودند، به طور حتم چنین مصائبی را شاهد نبودیم. به عنوان نمونه در یکی از سخنان او در این راستا می خوانیم: «صهیونیست‌ها و صلیبی‌‎ها(غرب) به ارتکاب جنایات و کشتار و ویرانی در نوار غزه پرداخته و آن را ویران کردند، به پیکرهای متلاشی شده و ویرانی هولناک در نوار غزه نگاه کنید، اگر امت اسلام متحد و همدل می‌شدند، این مصایب رخ نمی داد.» ^[17]

۵: مجازات سخت الهی در انتظار تفرقه‌افکنان

مرحوم ندوی در خصوص جزای سنگین ایجاد تفرقه نیز چنین تصریح می‌کند: «قرآن درباره کسانی که امت را تقسیم کرده و به فرقه های مختلف را تشکیل داده اند، می گوید که آنان باید منتظر مجازات سختی باشند.» ^{[18] [19]}

۶: ثمره شیرین اتحاد امت

برپایه آنچه پیش تر گذشت، امتی که متحد نباشد، افزون بر آنکه مغضوب پروردگار است، همچنین ذلیل می گردد؛ اما در مقابل، اگر امتی به وحدت و تقریب ملتزم باشد، قطعا به قدرتی بی نظیر رسیده و به راحتی پیروز می‌شود. آقای ندوی این مهم را این‌گونه تبیین می‌کند: «(مسلمانان صدر اسلام) توسط پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) تربیت شدند و به نیروی متحدی تبدیل شدند که تمام جزیرة العرب را در مدت کوتاهی فتح کردند یعنی فقط در هفت سال و نیم مکه را فتح کردند، جهالت ریشه کن شد و همه وارد اسلام شدند و پس از مدت کوتاهی عراق و سوریه فتح شد، وهمچنین امپراتوری روم و امپراتوری ایران نیز تسخیر شد. این نتیجه آن قدرت اتحاد بود... واقعیت این است که مسلمانان آن زمان متحد بودند و پیروزی آن‌ها به خاطر همین دلیل بود. امروز هم اگر واقعا ایران یا هر کشوری که در جهان اسلام است، تصمیم بگیرد در هر شرایطی باید وحدت ایجاد کنیم و امت متفرقه را متحد کنیم، آن صحنه دوباره پیش خواهد آمد. من این را به شما می گویم: (اگر متحد شویم) همانطور که اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۰ به ازبکستان، تاجیکستان و قرقیزستان تقسیم شد، ایالات متحده آمریکا نیز دیگر وجود نخواهد داشت، هر استان آن به یک کشور جداگانه تبدیل خواهد شد.» ^[20]

۷: چرایی عدم اتحاد مسلمین

به راستی چرا علیرغم ثمرات بی نظیر وحدت و ضررهای فراوان تفرقه، مسلمانان به اتحاد و پرهیز از منازعات ملتزم نیستند؟ مرحوم ندوی در یکی از سخنرانی‌هایش، نکته ای را بیان کرده که پاسخ دقیقی به این سوال مهم است. او می گوید: «متأسفانه باید گفت که عصر کنونی، عصر منازعات و مناقشات درونی میان مسلمانان است. علت این مسئله هم به دوری از آموزه‌های قرآنی بازمی‌گردد.» ^[21]

بنابراین پرواضح است اگر می خواهیم مسلمین متحد شوند، باید تمام تلاش خود را برای بازگشت آنان به دامن قرآن به‌کار گیریم.

۸: موانع تقریب و وحدت

افزون بر آنکه دوری امت از آموزه‌های قرآنی، عاملی موثر و بزرگ در جهت عدم تحقق اتحاد در جهان اسلام به‌شمار می‌رود، همچنین موانعی نیز در کارند که از متحد شدن مسلمین ممانعت می‌کنند. سه نمونه از این موانع که در سخنان سید سلمان ندوی به آن‌ها اشاره شده است عبارتند از: * خشونت و تعصب افراد کوته‌فکر که قرآن و سنت را نمی فهمند؛ * تلاش همه جانبه دشمنان برای ایجاد دعوا و نزاع میان مسلمانان؛ * فعالیت گسترده نفوذی‌های دشمن در جهت برهم زدن اتحاد مسلمین؛

• خشونت و تعصب افراد کوته‌فکر که قرآن و سنت را نمی‌فهمند؛
• تلاش همه‌جانبه دشمنان برای ایجاد دعوا و نزاع میان مسلمانان؛
• فعالیت گسترده نفوذی‌های دشمن در جهت برهم زدن اتحاد مسلمین.

۹: تجلیل از وحدت‌آفرینان

مرحوم ندوی در مواضع متعددی نیز از شخصیت ها و جریاناتی که در جهت ایجاد وحدت میان مسلمین تلاش می‌کنند، تجلیل کرده است. به عنوان نمونه او در یکی از سخنرانی‌هایش گفته است: «ما به برکت تلاش علمای بزرگی از قبیل قاری محمد طیب، ناظم ندوه‌العلما، آقای ابوالحسن ندوی (علمای برجسته اهل تسنن) و علمای دیگر از جمله حجت‌الاسلام کلب عابد و آقای کلب صادق (علمای برجسته اهل تشیع) توانستیم بین مسلمانان هند وحدت ایجاد کنیم.» ^[23]

ندوی در تجلیل از شخصیت آیت الله تسخیری (ره) {از داعیان داران وحدت در عصر حاضر} نیز چنین تصریح کرده است: «واقعیت آن است که آیت الله محمد علی تسخیری (ره) یک فقیه با بصیرت بود و برای مسلمانان به مثابه یک چراغ راه بود؛ او یک شخصیت اسلامی بزرگ محسوب می شد ... او همواره در عرصه نزدیک ساختن آراء و دیدگاه‌های مذاهب مختلف اسلامی به یکدیگر نقش‌آفرینی کرد...درگذشت این شخصیت اسلامی بزرگ، نه تنها فقدانی بزرگ برای جمهوری اسلامی ایران، که فقدانی بزرگ برای تمامی کشورهای جهان اسلام بود.» ^[24]

شایان ذکر است از منظر این عالم مطرح شبه قاره هند، تلاشی که از سوی ایران برای ایجاد وحدت میان مسلمین در حال انجام است را از هیچ کدام از کشورهای اسلامی مشاهده نمی کنیم. به همین جهت باید گفت: ایران، اهتمام خاصی به موضوع تقریب بین شیعه و اهل‌سنت دارد. ^[25]

ندوی در سخنان دیگری نیز تصریح می‌کند: «در ایران برای تقریب مذاهب تلاش‌های مخلصانه‌ای دارد انجام می‌شود که اختلافات بین شیعه و سنی کم شود و درگیری رخ ندهد.» ^[26]

با عنایت به محورهای نه گانه فوق روشن می‌شود که تقریب و وحدت از پربسامدترین واژگان در سخنان سید سلمان ندوی به‌شمار می‌رود و لذا او را می‌توان از جمله داعیه داران وحدت در عصر معاصر قلمداد نمود.

دوم: استکبارستیزی

به غیر از وحدت و تقریب، یکی دیگر از دستورات قطعی دین مبین اسلام، مسئله استکبارستیزی و کفر به طاغوت است. از این رو مشاهده می کنیم مرحوم سید سلمان ندوی، افزون بر تاکید همیشگی بر وحدت امت، همچنین در راستای مقابله با استکبار جهانی نکات ارزشمندی را بیان کرده است. که این مهم (یعنی داشتن روحیه ای استکبارستیز) نیز به عنوان یکی دیگر از شاخصه‌های اندیشه تمدنی او به‌شمار می‌رود. در این بخش به چند محور از محورهای استکبارستیز مرحوم ندوی اشاره می‌شود: ^[27]

۱: برملا کردن ماهیت حقیقی مستکبران عالم

آقای ندوی در مواضع متعددی، پرده از چهره به ظاهر آراسته و فریبنده مستکبران عالم برداشته و ماهیت حقیقی آنان را افشا کرده است. به عنوان نمونه او در یکی از سخنرانی‌های خود چنین تصریح می‌کند: «حکومت آمریکا از ابتدا بر پایه قتل و کشتار تاسیس شد؛ و لذا این قتل و کشتارها، جزئی از عادت و طبیعت آن‌ها به‌شمار می‌رود. چنانکه آنان، یک میلیون نفر مسلمان را در افغانستان به قتل رساندند و حدود یک میلیون نفر را در عراق کشتند و در شش سال، یک میلیون نفر یا بیشتر را در سوریه به قتل رساندند. پس این‌گونه دنیای اسلام به کشتارگاهی برای این قاتلین و خون ریزان تبدیل شده است. لازم است که صبح و شام آن‌ها را لعن کنیم.» ^[28]

او همچنین معتقد است: «هر بحرانی که امروزه در منطقه ما رخ می دهد ناشی از دسیسه های شیاطین و ترامپ بی غیرت است.» ^[29]

بنابراین ندوی، مستکبران را ظالم، قاتل و عامل بدبختی جوامع اسلامی در عصر حاضر معرفی می‌کند.

۲: تشویق به مبارزه مسلمین با مستکبران و تبیین فضیلت آن

سید سلمان ندوی بر این باور است که همه مسلمانان روحیه ای ضد آمریکایی داشته و با زورگویی و فعالیت‌های شیطانی آن مخالف هستند، و لذا باید با مقاومت و ایستادگی جلوی این کشور ایستادگی کرده و با او جهاد کنند. ^[30]

او در پاره ای دیگر از سخنان خود چنین مبارزه ای را امری با فضیلت و نشانه مسلمانی معرفی می‌کند. چنانکه در یکی از سخنرانی‌های او در این خصوص آمده است: «هرکس با اسرائیل جنگ کند مسلمان است. هرکس با اسرائیل جنگ کند، او قرآنی است، ربانی است، محمدی (صلی الله علیه وآله) است. هرکس با اسرائیل نبرد کند، نماینده صحابه گرانقدر و نماینده اهل بیت (علیهم السلام) است. هرکس با اسرائیل بجنگد تنها و تنها اوست که بر حق است.» ^[31]

۳: تجلیل از ایران اسلامی به جهت رویارویی با مستکبران

ندوی افزون بر تبیین فضیلت و ارزش بی نظیر مقابله با مستکبران، همچنین از ایران اسلامی به خاطر رویارویی با آمریکا و رژیم صهیونیستی تجلیل می‌کند. در بخشی از سخنانان این عالم اهل‌سنت چنین می خوانیم: «ایران، نماینده اسلام است؛ ایران نماینده جبهه حق است؛ ایران از همان ابتدا با اسرائیل و آمریکا در جنگ بوده است؛ (و لذا) آمریکا، اسرائیل و اروپا، ایران را بزرگ‌ترین دشمن خود می دانند... این ایران است که همواره ایستادگی کرده و از حماس، حزب الله و انصارالله حمایت کرده و مستقیم نیز جنگیده است.» ^[32]

۴: مذمت کشورهای به ظاهر اسلامی دوست و حامی مستکبران

سید سلمان ندوی، به‌شدت کشورهای به ظاهر اسلامی که با آمریکا و رژیم صهیونیستی دوستی می‌کنند را مورد مذمت قرار داده و در یکی از سخنان صریحش در این باره می گوید: «طبعا هر کسی که با آن‌ها همکاری کند جزو آن‌ها می‌شود فرقی نمی‌کند که حکام سرزمین حرمین (عربستان) باشند یا غیرآن‌ها؛ چرا که خداوند فرموده: "يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ"؛به خدا قسم همانا حکامی که با این ظالمان همکاری می‌کنند از آن‌ها هستند و در قیامت با آن‌ها در جهنم محشور می‌شوند.» ^[33]

مرحوم ندوی همچنین می افزاید: «این قاتلین و خونریزان بی غیرت و مجرم، جایز نیست که به کشورهای اسلامی نزدیک شوند پس چگونه برخی از آن‌ها طلب کمک می‌کنند و آمریکا را سرور خود می دانند و بر ضد کشورهای اسلامی پیمان می بندند؛ اینان مجرمان و طغیانگرانند و لعنت خداوند بر آن‌ها باد.» ^[34]

در عبارتی دیگر از این عالم معاصر شبه قاره هند نیز چنین آمده است: «آل سعود، آل نهیان، السیسی و پادشاه اردن، کاسه لیسی ترامپ و تک‌تک روسای جمهور آمریکا را می‌کنند.» ^[35]

با توجه به مباحث فوق نیز مشخص می‌شود استکبارستیزی یکی دیگر از شاخصه‌های بارز اندیشه های تمدنی جناب سید سلمان ندوی به‌شمار می‌رود.

سوم: طرفداری از جبهه مقاومت

مرحوم ندوی به موجب آیه «أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ»، به همان میزان که استکبارستیز بود، به همان میزان نیز حامی جدی جبهه مقاومت و گروه‌های منتسب به آن بود. و لذا در مواضع متعددی لب به تمجید از این گروه ها گشوده است. چنانکه در مورد حماس و گروه‌های مقاومت اسلامی فلسطین تصریح می‌کند: «همانا، حماس، گروه مقاومت اسلامی است. و با وجود تمامی بلایایی که امروزه اسرائیلی ها و صلیبیون بر سر غزه عزیز، مقاوم و باثبات در آورده اند ولیکن می بینیم که حتی یک نفر از حماس و گروه‌های مجاهدین از جهاد کناره گیری نمی‌کند. اهل غزه این‌گونه ایمان خودشان را اثبات می‌کنند. و لازم است همه مسلمانان با آن‌ها باشند و کسانی که از آن‌ها کناره گیری می‌کنند در خیمه کفر و نفاق هستند.» ^{[36] [37]}

سید سلمان در سخنان دیگری نیز در این راستا گفته است: «انصارالله (یمن)، حزب الله (لبنان)، سرایا القدس، کتائب القسام و همه گروه‌های اسلامی در خیمه ایمان قرار دارند؛ و در سوی دیگر کسانی هستند که از این گروه ها عیب جویی و بدگویی کرده و دنبال حذف آن‌ها هستند و علیه آن‌ها جاسوسی می‌کنند و برای صهیونیست ها و صلیبی ها کار می‌کنند این‌ها از حکام منافق عرب هستند که خوار و ذلیل شده اند؛ همچنین کسانی که از این‌ها تبعیت می‌کنند خوار و ذلیل هستند. همه این‌ها به‌صورت آشکار، علنی، بی پرده و روشن در خیمه کفر و نفاق هستند؛ برای این‌ها لعنت و غضب خداوند تبارک و تعالی کفایت می‌کند.» ^[38]

پرواضح است این عبارت به روشنی نشان می دهد مرحوم ندوی، حتی با جریاناتی که مخالف با گروه‌های مقاومت اسلامی هستند، به‌شدت مخالف بوده و آنان را مستحق لعن و غضب الهی و خارج از خیمه اسلام می داند.

نکته حائز اهمیت دیگر آنکه در هنگامه حیات مبارک شهید امام خامنه ای (ره)، آقای ندوی، ایشان را رهبر کل دنیای اسلام دانسته و در این باره چنین تصریح می کرد: «امام خامنه‌ای تنها رهبر معظم جمهوری اسلامی ایران نیست، بلکه تمام جهان اسلام و همه ملت‌های اسلامی تشخیص داده‌اند که ایشان رهبر همه مسلمانان و همه ملت‌های اسلامی باشند..» ^[39]

بنابراین حمایت تمام قد از جبهه مقاومت و رهبران آن را می‌توان به عنوان سومین شاخصه اندیشه تمدنی آقای ندوی به حساب آورد. البته شاخصه‌های دیگری نیز وجود دارد که به جهت رعایت اختصار به همین میزان اکتفا می‌شود.

جمع‌بندی

از مجموع آنچه در این مقاله گذشت به روشنی مشخص می‌شود تاکید بر وحدت و تقریب، داشتن روحیه ای استکبارستیز و حمایت صریح از گروه‌های مقاومت اسلامی را می‌توان از جمله شاخصه‌های اندیشه تمدنی سید سلمان ندوی به حساب آورد. امید آن می‌رود روزی برسد که همه عالمان مسلمان، به‌صورت شفاف و صریح و بدون کوچکترین لکنت زبانی همچون مرحوم ندوی، بر وحدت امت، مبارزه با استکبار و حمایت از جبهه مقاومت اهتمام ورزند.

کتابنامه