نویسنده: محمد باغچقی

چکیده

کتاب «الفصول المهمه فی تالیف الامه» اثر گرانسنگ عالم مجاهد و روشن فکر جهان اسلام یعنی علامه سید عبدالحسین شرف الدین (ره) است که مولف محترم برای آنکه نشان دهد وحدت، از جمله دستورات قطعی شارع مقدس به شمار می رود به آیات و روایات متعددی استناد می کند. ایشان همچنین به تلاش نواصب و غالیان برای ایجاد تفرقه در جهان اسلام اشاره کرده و در این راستا شناخت مذاهب اسلامی از یکدیگر را به عنوان یکی از مهم ترین راه های مقابله با اینگونه توطئه ها معرفی نموده و به همین جهت به پاره ای از اتهاماتی که در طول سالیان متمادی به شیعیان زده شده، پاسخ می دهد.

مقدمه

بدون تردید علامه سید عبدالحسین شرف الدین (ره) را می توان از جمله بزرگترین مصلحان جهان اسلام قلمداد کرد که در طول حیات مبارکش، دغدغه ای جز سعادت امت اسلامی در سر نداشت و لذا در راستای تعمیق اخوت و برادری میان مسلمین، مجاهدت های فراوانی را انجام داد. چنانکه تالیف کتاب «الفصول المهمه فی تالیف الامه» را می توان از مهم ترین مجاهدت های علامه شرف الدین (ره) در این راستا به حساب آورد.

از آنجایی که اثر مذکور در زمره بهترین آثار عالمان مسلمان در حوزه وحدت و تقریب به قرار دارد، لذا در این نوشتار، گزارشی از این کتاب ارزشمند تقدیم می گردد.

علامه شرف الدین (ره) کتاب «الفصول المهمه فی تالیف الامه» را در سیزده بخش تدوین فرموده اند. شایان ذکر است در گزارش پیش رو به جهت اختصار صرفا به مباحثی اشاره خواهد شد که صراحت در مسئله وحدت و تقریب، دارند.

البته از آنجایی که ممکن است ذکر عناوین فصول کتاب برای مخاطبین محترم مفید فایده باشد، لذا قبل از گزارش کتاب، عناوین فصول ذکر می گردند:

• فصل اول: آیات و روایات موجود در مسئله وحدت
• فصل دوم: مفهوم اسلام و ایمان
• فصل سوم: مرز اسلامیت (شهادتین)
• فصل چهارم: ایمان برادران اهل سنت
• فصل پنجم: نجات یکتاپرستان و موحدان
• فصل ششم: فتاوی اهل سنت بر نجات اهل توحید
• فصل هفتم: روایت هایی از کتب اهل سنت که به شیعیان بشارت می دهند
• فصل هشتم: مروری بر اتفاقات پس از رحلت رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و تاویلات سلف
• فصل نهم: تکفیر شیعیان توسط تندروها و پاسخی به ادعاهای موجود در این باره
• فصل دهم و یازدهم: تلاش دروغگویان و برخی از نویسندگان برای ایجاد تفرقه در امت اسلامی و بررسی ادعاهای آنان
• فصل دوازدهم: علل فاصله گیری شیعه و اهل سنت

یک: تبیین ضرورت وحدت مسلمین

مرحوم شرف الدین (ره) در مقدمه کتاب ضمن بیان این موضوع که تنها راه آبادانی، تکامل، سعادت و آزاد شدن مسلمانان از یوغ بردگی مستعمران، اتفاق کلمه و وحدت می باشد، همچنین می افزاید: باید دل ها به هم نزدیک شود تا بتوانیم راه اعتلای امت و عزت ملت اسلام را فراهم آوریم و سرزمین ها سبز و خرم شود، آسمان رحمت ببارد و چشم سار رحمت و محبت از قلب ها روان گردد. ^[1]

دو: تاکید پروردگار بر اتحاد امت اسلامی

بدون شک، وحدت از جمله دستورات قطعی پروردگار متعال در قرآن کریم به شمار می رود و آبات متعددی در این باره وارد شده است. مولف محترم برخی از این آیات را در فصل اول کتاب ذکر می کند:

1: آیه 10 سوره حجرات: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»

2: آیه 71 سوره توبه: «وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ‏»

3: آیه 29 سوره فتح: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ اشداء علی الکفار رُحَماءُ بَيْنَهُمْ‏»

4: آیه 105 سوره آل عمران: «وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْبَيِّناتُ وَ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ‏»

5: آیه 103 سوره آل عمران: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا»

6: آیه 159 سوره انعام: «إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَ كانُوا شِيَعاً لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْ‏ءٍ إِنَّما أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِما كانُو يَفْعَلُونَ‏»^[2]

سه: بیان برخی از روایات

علامه شرف الدین (ره) به چندین روایت نیز اشاره می کند که در مصادر فریقین ذکر شده و بر مسئله اتحاد امت اسلامی تاکید دارند. برخی از این روایات عبارتند از:

روایت اول:
قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله: «لا تدخلون الجنة حتى تؤمنوا و لا تؤمنون حتى تحابوا، أو لا أدلكم على شي‏ء إذا فعلتموه تحاببتم أفشوا السلام بينكم.»^[3] شما هرگز داخل بهشت نمی شوید تا اینکه ایمان بیاورید و به ایمان واقعی نخواهید رسید، مگر اینکه همدیگر را دوست بدارید. آیا شما را به عملی راهنمایی کنم که اگر آن را انجام دادید، مهر و محبت بین شما به وجود آید. به یکدیگر سلام کنید و این عمل را گسترش دهید.

روایت دوم:
و قال (صلّى اللّه عليه و آله): «الدين النصيحة. قلنا: لمن؟ قال: للّه و لكتابه و لرسوله و لأئمة المسلمين و لعامتهم، و الذي نفسي بيده لا يؤمن عبد حتى يحبّ لأخيه ما يحبّ لنفسه.»^[4] دین عبارت است از نصیحت و خیرخواهی. سؤال شد، براي چه کسی؟ فرمود: براي خدا و قرآن و پیامبر (صلی الله علیه وآله) و پیشوایان مسلمین وبالاخره، نصیحت و خیرخواهی براي همه مسلمانان.

روایت سوم:

و قال (صلّى اللّه عليه و آله): «إياكم و الظن فان الظن أكذب الحديث، و لا تحسسوا و لا تجسسوا و لا تناجشوا و لا تحاسدوا و لا تدابروا و لا تباغضوا و كونوا عباد اللّه إخوانا، و لا يحلّ لمسلم أن يهجر أخاه فوق ثلاثة أيام»^[5] به شدت از گمان بد نسبت به دیگران خودداري کنید؛ زیرا گمان بد و سخنی که از این روحیه نشأت می گیرد از دروغ ترین سخن هاست. نباید دنبال احساسات و تجسس و پی جویی بی مورد بروید و نباید نسبت به هم حسد و بخل بورزید و نیز، نباید از هم کناره گیري و فاصله داشته باشید و نباید نسبت به هم بغض و کینه بپرورید، بلکه بندگان خالص خدا باشید و برادرانه زندگی کنید و هرگز فرد مسلمانی مجاز نیست که از برادرمسلمان خود، بیش از سه روز فاصله و جدایی داشته باشد.

روایت چهارم:

و قال (صلّى اللّه عليه و آله): «المسلم أخو المسلم لا يظلمه و لا يسلمه، و من كان في حاجة أخيه كان اللّه في حاجته، و من فرّج عن مسلم كربة فرّج اللّه عنه كربة من كربات يوم القيامة، و من ستر مؤمنا ستره اللّه يوم القيامة»^[6] شخص مسلمان، برادر شخص مسلمان است. هرگز به او ظلم و ستم نمی کند و هیچ گاه او را تنها و بی پناه نمی گذارد. هرکس درصدد رفع گرفتاري برادر مسلمان خود برآید، خداوند نیز، کارهاي او را اصلاح می گرداند و هرکس نگرانی فرد مسلمانی را برطرف کند، خداوند نگرانی هاي او را در روز قیامت برطرف می نماید و کسی که عیب مسلمانی را پرده پوشی کند، خداي مهربان روز قیامت، معایب او را مستور می دارد.

روایت پنجم:

و قال الصادق (عليه السّلام): «المسلم أخو المسلم، و هو عينه و مرآته و دليله لا يخونه و لا يخدعه و لا يظلمه و لا يكذبه و لا يغتابه»^[7] مسلمان برادر مسلمان است و براي برادر مسلمان خود مانند چشم و آیینه و بالاخره راهنما و خیرخواه اوست. او هرگز به برادر مسلمان خود خیانت نمی کند، درباره او نیرنگ و حیله به کار نمی برد، به او ظلم و ستم روا نمی دارد، به او دروغ نمی گوید و درغیاب وي هم، سخن ناروایی به زبان نمی آورد.

بدون شک برپایه روایات فوق که تنها نمونه کوچکی از ده ها روایت موجود در مسئله برادر و اخوت به شمار می روند، مشخص می شود رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و ائمه اهل بیت (علیهم السلام) بر تقریب مسلمین تاکید فراوان داشته اند.

گفتنی است مولف محترم روایات دیگری نیز در این فصل ذکر فرموده اند^[8] که به جهت اختصار از ذکر آنها اجتناب می شود.

چهار: نقش نواصب در ایجاد اختلاف بین مسلمانان

مرحوم شرف الدین (ره) در بخشی از کتاب نیز به صورت مفصل به برخی از اتهاماتی که در طول سالیان متمادی نسبت به عقاید شیعیان وارد شده، پاسخ داده و می افزاید: علیرغم آنکه عالمان شیعه، کتب فراوانی را برای تبیین اعتقادات خود تالیف فرموده اند، ولیکن متاسفانه شاهد آن هستیم که نواصب درصددند تا با اختلاف افکنی در جهان اسلام، فتنه ایجاد کرده و شعله های جنگ را نیز روشن کنند.^[9]

پنج: علل فاصله گیری شیعه و اهل سنت

یکی دیگر از مباحث حائز اهمیت کتاب «الفصول المهمه فی تالیف الامه»، بیان علل فاصله گیری شیعه و اهل سنت از یکدیگر است. مولف محترم این بخش را در دو ساحت تبیین می فرمایند:

ساحت اول: عامل کدورت شیعیان

به طور کلی، شیعه به دو دلیل عمده از اهل سنت فاصله گرفته است:

اول: تکفیرها، تحقیرها و دشنام ها؛
دوم: خودداری برادران اهل سنت از پذیرش مذهب امامان اهل بیت (علیهم السلام) و به طور کلی بی توجهی سنی مذهبان به اقوال اهل بیت (علیهم السلام) در اصول و فروع دین؛ حال آنکه به موجب حدیث ثقلین، اهل بیت (علیهم السلام) هم سنگ قرآن قرار گرفته اند.^[10]

با این همه تاسف بار است که بخاری (محدث نامدار سنی مذهب و هم دوره با امام حسن عسکری علیه السلام) در کتاب صحیحش (یعنی صحیح بخاری، مهم ترین کتاب روایی اهل سنت)، حتی یک روایت از امام صادق، امام کاظم، امام رضا، امام جواد، امام هادی و امام حسن عسکری (علیهم السلام) نقل نکرده است!!^[11]

حتی بخاری از سبط اکبر و ریحانه رسول خدا (صلی الله علیه وآله) یعنی امام حسن مجتبی (علیه السلام) نیز یک روایت نقل نکرده است!!

در مقابل او از برخی از شدیدترین دشمنان اهل بیت (علیهم السلام)، نظیر عمران بن حطان -که در مدح ابو ملجم مرادی (قاتل امیرالمومنین علیه السلام) شعر گفته است- روایت نقل می کند!!!^[12]

کاش مذاهب اربعه، آراء مذهب اهل بیت (علیهم السلام) را نیز به عنوان قولی اختلافی نقل می کردند و درباره آن به قضاوت می نشستند. حال آنکه با این مذهب به گونه ای برخورد شده که گویی خداوند هرگز آن را نیافریده یا اینکه این مذهب هرگز از علم و حکمت، بهره ای نبرده است.^[13]

البته الان روزگار خصومت و دشمنی سپری شده و عصر برادری و همبستگی فرا رسیده است و همه مسلمانان باید با تقریب، خود را به ساحل هدایت و نجات برسانند.^[14]

ساحت دوم: عامل کدورت اهل سنت

به تصریح علامه شرف الدین (ره)، برخی از کینه توزان دروغ هایی را به شیعیان نسبت داده اند که این دروغ ها موجب کدورت اهل سنت شده است. به عنوان نمونه برخی از غلات به نام شیعه، به تمامی اصحاب پیامبر (صلی الله علیه وآله) حمله می کنند و ناسزا می گویند؛ به همین دلیل افراد ناآگاه گمان می برند که این عقیده همه فرق شیعی است و در نتیجه، بی گناهان را به مجازات خلافکاران مجازات می کنند. در حالی که اگر شخصی به درستی مبانی فکری مذهب تشیع را مورد مطالعه قرار دهد، مشاهده می کند که رای شیعیان در هر مسئله ای به دور از افراط ها و تفریط های موجود می باشد.^[15]

چنانکه بسیاری از قضاوت ها در مورد نگاه شیعه نسبت به صحابه نادرست بوده و شیعیان نیز همچون سایر مذاهب اسلامی، بسیاری از صحابه را به نیکی ستوده اند. مولف محترم برای اثبات این مدعا به اسامی برخی از صحابه اشاره می کند که در مذهب تشیع، مورد تجلیل واقع شده اند.^[16]

مرحوم شرف الدین (ره) پس از ذکر اسامی آن بزرگواران، تصریح می فرمایند: البته بر پایه نصوص و مستنداتی نظیر حدیث حوض (که در کتب روایی مطرح اهل سنت مانند صحیح بخاری نقل شده)، مشخص می شود هرچند در بین صحابه، الگوها و اسوه های فراوانی وجود داشته است ولی نباید از وجود برخی منافقین و فاسقین نیز در لباس صحابه غافل بود.^[17]

همچنین در مسند احمد و سایر کتب روایی اهل سنت حدیثی موسوم به «حدیث ابی الطفیل» نقل شده که نشان میدهد در شب عقبه، در میان اصحاب افرادی بودند که در مسیر رسول خدا (صلی الله علیه وآله) ظرف های فلزی را در روی زمین می غلطاندند تا شتران حضرت رم کنند و به ایشان صدمه وارد شده و احیانا حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) به شهادت برسند.^[18]

بایسته ذکر است نویسنده محترم افزون بر مستندات روایی و تاریخی، به آیاتی از قرآن نیز اشاره می فرماید که پروردگار متعال در این آیات، برخی از صحابه را مورد مذمت و نکوهش قرار داده است.^[19] با این همه چگونه می توان تمامی صحابه را ثقه و عادل معرفی کرد؟

بنابراین مشخص می شود دیدگاه شیعیان نسبت به صحابه، دیدگاهی به دور از افراط و تفریط های موجود بوده است.

جمع بندی

از مجموع مباحث علامه شرف الدین (ره) در کتاب «الفصول المهمه فی تالیف الامه» می توان، این اثر را از جمله آثار مفید در حوزه وحدت و تقریب به حساب آورد. اثر ارزشمندی که مولف محترم در آن، ضمن بیان آیات و روایات موجود در مسئله اتحاد، همچنین سعی دارد تا نشان دهد که تفرقه در امت اسلامی، ساخته و پرداخته دشمنان کینه توز و ایادی آنان در جهان اسلام (یعنی نواصب و غالیان شیعه) می باشد.